Beroemde filosofen uit de 20ste eeuw

Vraag aan een paar willekeurige voorbijgangers om de namen van een paar beroemde filosofen op te noemen en je hoort steeds Plato, Socrates, Aristoteles, Kant of Nietzsche. Toch waren er niet alleen in het verleden beroemde filosofen. Ook in de twintigste en de eenentwintigste eeuw leefden en leven grote denkers. Als je je hierin wilt verdiepen, kun je een profielwerkstuk over moderne filosofen maken. Het interessante van moderne denkers is dat zij zich vaak mengden in politieke discussies. Hun ideeën hadden invloed op de maatschappij, wetenschap en de kunst. Zo is een profielwerkstuk in combinatie met de vakken geschiedenis, maatschappijleer of een taal een goede mogelijkheid.

 

De zin van het leven, ligt in zijn bestaan zelf

Martin Heidegger (1889-1976)

Heidegger was een Duitse filosoof die erg in opspraak raakte, omdat hij Hitler in de eerste jaren van zijn bewind actief steunde. Wanneer je alle feiten op een rij zet, wat vind jij dan? En hoe kan het dat zo'n groot denker achter het nationaal-socialisme stond? Dit zijn interessante vragen om uit te werken in een profielwerkstuk waarbij je filosofie met geschiedenis combineert.

Als je een puur filosofisch werkstuk over Heidegger wilt maken, kun je je verdiepen in zijn filosofie. Omdat die best ingewikkeld is, kun je het beste teksten over Heidegger lezen en niet van de filosoof zelf. Meer informatie over Heidegger vind je hier.

Voor een profielwerkstuk is het interessant om de gedachten van Heidegger te vergelijken met een oudere filosoof, bijvoorbeeld Descartes. Meer informatie over zijn mensbeeld vind je hier. Ook kun je ervoor kiezen Heidegger te vergelijken met zijn tijdgenoot Sartre.

 

 

De mens is gedoemd tot vrijheid

Jean Paul Sartre (1905-1980)

Behalve filosoof was de Fransman Sartre ook een schrijver van toneelstukken en romans. Hij is vooral bekend geworden als grondlegger van het zogenaamde existentialisme. Net als Heidegger boog Sartre zich over het bestaan van de mens en kwam tot de conclusie dat de mens helemaal vrij was en daarom ook volkomen verantwoordelijk voor zijn eigen lot. Hij noemde het een angstaanjagende vrijheid om te kiezen. Maar waar Heidegger kwam tot sympathieën voor Hitler, koos Sartre de andere kant: hij vocht in WO II als soldaat en verzetsstrijder en werd aangetrokken door het marxisme. Toch heeft Sartre nooit de invloed van Heidegger op zijn denken ontkend. Hoe kwamen twee verwante denkers dan toch tot zulke verschillende politieke keuzes? Een mooi onderwerp om in een combinatie-profielwerkstuk met geschiedenis uit te diepen.

Je kunt ook een profielwerstuk over het verband tussen Sartre’s filosofische en zijn literaire werk maken. Hierbij is het van belang dat je van zijn belangrijkste ideeën op de hoogte bent. Meer informatie over Sartre vind je hier. 

 

Waarover men niet kan spreken, daarover moet men zwijgen

Ludwig Wittgenstein (1889-1951)

Wittgenstein was een Europeaan. Hij werd geboren in Oostenrijk, volgde een technische studie in Duitsland en Engeland en kwam toen als soldaat in de Eerste Wereldoorlog terecht. Tijdens deze oorlog hield hij een aantekeningenboekje bij, wat de basis werd voor zijn belangrijkste filosofische werk. Later werkte Wittgenstein in Cambridge samen met de toen al zeer beroemde Bertrand Russell. Hoe hebben die twee filosofen elkaar beïnvloed? Waarom stapte Wittgenstein over van de techniek op de filosofie? En hoe heeft WO I zijn denken gevormd? Wittgenstein was gefascineerd door de relatie tussen taal, denken en werkelijkheid. Veel van zijn werk werd pas na dood uitgegeven, was Wittgenstein zijn tijd te ver vooruit?

 

 

De poging om de hemel op aarde te verwezenlijken, brengt steeds de hel voort

Sir Karl Popper (1902-1994)

Karl Popper werd geboren in Wenen. Omdat hij een Jood was, verliet hij voor het uitbreken van de Tweede Wereldoorlog Oostenrijk. Hij kwam eerst in Nieuw-Zeeland en later in Engeland terecht, waar hij zelfs geridderd werd.

Hij veroorzaakte veel discussie door te stellen dat communinisme en fascisme aan elkaar gerelateerd zijn. Welke overeenkomsten zag Popper tussen het fascisme en het communisme en wat vonden de tegenstanders daarvan? Dit is een interessant onderwerp om te behandelen in een combinatie-profielwerkstuk met maatschappijleer en geschiedenis.

Popper hield hij zich ook bezig met wetenschapsfilosofie. Meer informatie over dit onderwerp vind je hier. Voor je profielwerkstuk zou je een vorm van pseudowetenschap, zoals acupunctuur, alchemie of homeopathie kunnen onderzoeken met een Popperiaanse bril. Voldoen deze ‘wetenschappen’ aan Poppers criteria voor wetenschap? Je kunt bij dit profielwerkstuk ook onderzoeken in hoeverre je klasgenoten in pseudowetenschap geloven.

 

Het geluk bestaat niet en het menselijk geluk bestaat nog minder.
Het is dus zinloos zich in te zetten voor de vooruitgang van de mens en diens geluk.

Michel Foucault (1926-1984)

Foucault was een Frans filosoof en historicus. Het was een zeer kritisch denker die zich met allerlei terreinen bezighield. Hij was gefascineerd door machtsverhoudingen en uitoefening van macht in al zijn verschijningsvormen, van het ontstaan van gevangenissen en het gebruik van martelmethoden, tot seksuele, sociale en politieke machtsverhoudingen. Je zou denken dat degene die de baas is de macht heeft. In een land is dat de regering, in een bedrijf de directeur en op een school de rector. Volgens Foucault klopt dit niet.

Zijn metafoor voor macht is het panopticon, een ronde gevangenis met bovenin een bewaker die alle gevangenen kan zien. De gevangenen kunnen de bewaker echter niet zien en gedragen zich daarom altijd goed, ze weten immers niet zeker of de bewaker ze ziet of niet. Met deze metafoor wil Foucault de disciplinerende macht laten zien die onzichtbaar, maar overal aanwezig is. Deze disciplinerende macht werkt niet alleen van bovenaf, maar ook tussen mensen. Je gedraagt je bijvoorbeeld anders op straat als je weet dat de buren je kunnen zien of als er een beveilingingcamera hangt. En in een klaslokaal heeft niet alleen de leraar macht, de leerlingen hebben dat net zo goed, zelfs de manier waarop de tafels en stoelen staan heeft een invloed op hoe de leerlingen zich gedragen. Met wat hulp van je leraren kun je dit misschien zelf proberen te onderzoeken.

Ook hield Foucault zich bezig met literatuur en wetenschap. In zijn werk laat Foucault zijn niet altijd even optimistische eigen visie op de zaken duidelijk zien. Wat is nu zijn grondgedachte waarmee hij zich over zoveel onderwerpen kon uitlaten?

 

Als je vragen over dit onderwerp of over de colleges hebt, dan kun je natuurlijk mailen naar het Alfasteunpunt: alfasteunpunt@rug.nl