Filosofie van de twintigste eeuw: extra informatie

Op deze webpagina vind je extra informatie over een paar beroemde filosofen uit de twintigste eeuw. Je kunt deze informatie als uitganspunt nemen voor verder onderzoek.

Heidegger

De centrale vraag die Heidegger in zijn boeken behandelt, luidt: ‘wat is de mens?’ Hij probeert deze vraag te beantwoorden door te kijken naar de manier waarop mensen bestaan. Volgens hem ‘zijn’ mensen op een heel andere manier dan een gebruiksvoorwerp, een kunstwerk of een steen. Met deze aandacht voor het bestaan van de mens uit Heidegger kritiek op de filosofen voor hem, die de mens op dezelfde manier als een gebruiksvoorwerp beschreven.

Het bestaan van de mens wordt door de filosoof ‘Dasein’ (er-zijn) genoemd. Met deze naam bedoelt hij dat de mens een wezen is dat per definitie in de wereld bestaat en hiervoor openstaat. Het menselijk bestaan wordt verder bepaald door de tijd en het besef dat je eens zult sterven. Dit besef van mijn sterfelijkheid geeft mijn leven zijn betekenis. Je moet deze wetenschap volgens Heidegger niet wegstoppen, want dan leef je een ‘oneigenlijk’ leven. De persoon die niet wegloopt voor zijn sterfelijkheid en dit bij alles wat hij doet in z’n achterhoofd houdt, is een eigenlijk mens.

Sartre

Sartre volgt Heidegger in zijn belangstelling voor het menselijke bestaan. Anders dan de Duitse denker maakt hij echter een onderscheid tussen twee manieren van bestaan, twee zijnswijzen: het zogenaamde ‘zijn-op-zichzelf’ (être-en-soi) en het ‘zijn-voor-zichzelf’ (être-pour-soi). Het ‘zijn-op-zichzelf’ is de zijnswijze van de dingen. Stoelen, tafels of koffiekopjes bestaan op zichzelf. Ze zijn precies wat ze zijn, met andere woorden: ze vallen samen met hun wezen.

Bij het ‘zijn-voor-zichzelf’ ligt dat anders. Dit is de zijnswijze van de mens. Volgens Sartre heeft een mens in tegenstelling tot een tafel of koffiekopje geen wezen. De mens moet zichzelf door zijn handelingen steeds vormgeven. In dit vormgeven van jezelf heb je absolute vrijheid: ‘De mens is tot vrijheid gedoemd’. Sartre vindt het belangrijk dat de mens zelf de verantwoordelijkheid voor deze vrijheid neemt en zich niet achter allerlei instanstanties verschuilt die hem de wet voorschrijven, zoals God of een ideologie.

Popper

Hoe kun je echte wetenschap van pseudowetenschap onderscheiden? Waarom is bijvoorbeeld astronomie wel een wetenschap en astrologie niet? Volgens de Oostenrijkse filosoof Popper moet een wetenschapper riskante uitspraken doen om zo zijn theorie zwaar op de proef te stellen. Als de theorie dan niet blijkt te kloppen, moet die verworpen worden. Einstein, Poppers favoriete voorbeeld van een goede wetenschapper, deed dit, maar binnen de astrologie is dit niet mogelijk. De voorspellingen in horoscopen zijn namelijk nooit precies, maar vaag en op allerlei manieren uit te leggen, zodat ze altijd waar lijken en daarom juist niets zeggen.