Skip to ContentSkip to Navigation
Over onsFaculteit der LetterenOrganisatieLetteren & Samenleving

Het slavernijverleden van Groningen

Wie denkt dat het slavernijverleden alleen een zaak is van Surinaamse en Antilliaanse Nederlanders, heeft het mis. Wandel eens met het boekje “Sporen van het slavernijverleden in Groningen” in de hand door de stad en u ziet hoe zeer ook de Groningse geschiedenis ermee verbonden is. In dit bijzondere boekje nemen universitair docent Moderne Geschiedenis Barbara Henkes en promovenda Margriet Fokken hun lezers letterlijk mee op ontdekkingsreis door de geschiedenis van hun eigen leefomgeving. Ze presenteren een schat van informatie via één wandelroute en vier fietsroutes.

Boekje met wandel-en fietsroutes
Boekje met wandel-en fietsroutes

De West-Indische Compagnie in Groningen

De West-Indische Compagnie (WIC) was in de 17e en 18e eeuw verantwoordelijk voor de driehoekshandel tussen Nederland, West-Afrika en Amerika. De winst werd gemaakt door in Afrika mensen tot slaaf te maken en te verkopen in het Caraïbisch gebied. Daarna werden de schepen volgeladen met koffie, suiker, cacao en tabak die dankzij slavenarbeid goedkoop geproduceerd konden worden. Vaak wordt de rol van Amsterdam en Zeeland in de WIC belicht, maar Henkes en Fokken tonen aan dat de Groningse afdeling ook een rol van betekenis speelde. Ondernemers en aandeelhouders investeerden omgerekend zo’n 10 miljoen euro in de WIC.

Het onderzoek naar dit onderbelichte verleden toonde hoe de Groningse samenleving verbonden raakte met de WIC. Henkes en Fokken maakten die verhalen toegankelijk voor een groot publiek in “Sporen van het slavernijverleden in Groningen” door ze te koppelen aan plekken, objecten en teksten. Ze tonen hoe dichtbij de geschiedenis is, maar ook hoe veelzijdig en genuanceerd. Vlakbij de Nieuwe kerk blijkt een WIC-kapitein gewoond te hebben, die zonder pardon 628 Afrikanen in zijn ruimen propte. Deze kapitein ontfermde zich echter ook over een weesjongetje, het zoontje van een Nederlander en een Ghanese vrouw, en nam hem mee naar Groningen. Deze jongen, Arij de Graaff, werd later zelf slavenhandelaar, plantage-eigenaar en uiteindelijk borgheer in Wetsinge. Naast de vele Groningse burgermeesters die goed verdienden aan de onbetaalde slavenarbeid, staat het verhaal van Marten Teenstra die zich enorm inzette voor de afschaffing van de slavernij. Een van de fietstochten voert langs zijn graf in Ulrum.

Samenwerking en bewustwording

Veel van deze verhalen werden uitgezocht door geschiedenisstudenten. Onmisbaar was daarbij de toegang tot de informatie van organisaties als de Groninger Archieven, het Groninger Museum, het Universiteitsmuseum en de hulp van vele experts. Barbara Henkes: “Zo’n samenwerking is noodzakelijk en inspirerend, maar het is wel een flinke tijdsinvestering. Wanneer we aanklopten, werd er vaak eerst gedacht: maar daarover hebben wij niets! Dat bleek anders te liggen, de studenten ontdekten van alles en dan komt er iets in beweging. Voor het uitkomen van het boekje (sept. 2016) gaven we een presentatie bij de Groninger archieven met aansluitend proefwandelingen. Daarvoor was grote belangstelling.” Dankzij financiële bijdragen van het Groninger Universiteitsfonds, het Prins Bernard Cultuurfonds en het J.B.Scholtensfonds kon “Sporen van het slavernijverleden” zo mooi uitgegeven worden.

Margriet Fokken aan het Kleine der Aa, de aanvaarroute naar het voormalige kantoor en opslagterrein van de WIC (Foto: Marij Kloosterhof)
Margriet Fokken aan het Kleine der Aa, de aanvaarroute naar het voormalige kantoor en opslagterrein van de WIC (Foto: Marij Kloosterhof)

Barbara Henkes vindt het belangrijk dat we ons realiseren dat Groningen zo’n prachtige stad is en dat er in de ommelanden zulke mooie borgen te vinden zijn dankzij die connectie met ons slavernijverleden. “Onze kijk op de geschiedenis verandert met de tijd. We blijken gewelddadige gebeurtenissen soms liever te vergeten, bewust of onbewust. Toch heeft ook dat pijnlijke verleden ons als mens en als samenleving gevormd. Als we ons realiseren dat dat verleden nog altijd doorwerkt in het heden, kunnen we hopelijk de waarde onderkennen van actuele discussies over de noodzaak van een meer gekleurde universiteit of van een andere vormgeving van de oude ‘zwarte’ Piet. “

Het project staat niet op zichzelf, maar maakt deel uit van het landelijke netwerk Mapping slavery NL, waar in verschillende steden en regio’s het slavernijverleden letterlijk op de kaart gezet wordt. In 2019 willen de onderzoekers graag ook Friesland hierbij aan laten sluiten en ze zijn ook betrokken bij een Europese subsidie-aanvraag om de internationale aansluiting te versterken.

Meer weten:

Margriet Fokken & Barbara Henkes, Sporen van het slavernijverleden in Groningen, Gids voor Stad en Ommeland, Uitgeverij Passage, Groningen, 2016.

https://www.groningerarchieven.nl/historie/schatkamer/bijzondere-archiefstukken/op-zoek-naar-sporen-van-het-slavernijverleden-in-groningen

http://mappingslavery.nl/

Laatst gewijzigd:20 oktober 2017 10:03
printOok beschikbaar in het: English