Popidolen

Iedereen heeft ze wel of heeft ze gehad, popidolen. Een leuk catchy deuntje of een wel erg treffende songtekst vaak verpakt in een hit of gezongen door iemand die er toch wel heel leuk uitziet. Maar gaat het ook verder? Is iemand die een hit maakt of zingt ook een kunstenaar of misschien een wereldverbeteraar? Is DJ Tiësto misschien de Dylan van de 21e eeuw?

Het onderwerp popmuziek in al zijn betekenissen is een interessant onderwerp voor je profielwerkstuk. Je kunt kijken naar de geschiedenis van de populaire muziek; of naar het kunstzinnig karakter ervan; je kunt onderzoeken wat een iemand een Rock 'n Roll held maakt; wat de zanger met zijn teksten bedoelt of wil bereiken of wat de popmuzikant teweeg bracht in de maatschappij.  

Popmuziek en de maatschappij

De verhalen ken je vast wel een beetje. In de jaren vijftig luisterden een aantal Amerikaanse jongens (o.a. Bil Haley, Jerry Lee Lewis, Elvis Presley) heel goed naar zwarte muzikanten die in de achterbuurten betoverende muziek maakten. Door goed te luisteren en te oefenen maakten ze zich deze muziek eigen, gingen naar de platenmaatschappij van Sam Phillips, SUN, en zorgden voor de 'geboorte' van de Rock 'n Roll. Duivelse muziek volgens veel tijdgenoten, de zwingende heupen van Elvis (vergelijk die eens met Shakira) bracht de jeugd op verkeerde gedachten. De Beatles en de Rolling Stones, die volgden, werden enkel gezien als langharig werkschuw tuig. De hippies met hun Summer of Love waren te lamlendig om de verworvenheden van het Vaderland in Vietnam te verdedigen. De punkers van eind jaren zeventig, de Sex Pistols, en de doomrockers van de jaren tachtig, Joy Division, waren samen met de ik-kan-er-ook-niks-aan-doen-ska van ondermeer Doe Maar (de bom valt toch), gewoon te lui om iets constructiefs te doen.  De generatie-niks, met als ongewild boegbeeld Kurt Cobain, werd als een verloren generatie beschouwd. De Happy Hardcore zetten mensen in de jaren negentig volgens menigeen alleen aan tot het gebruik van pillen en tegenwoordig kijken jongeren alleen nog naar videoclips waarin vrouwen als lustobject worden neergezet.

Dit is een wel erg eenzijdige samenvatting van kritiek op de populaire muziek door de jaren heen. Hier is veel tegen in te brengen, maar dat er een haat /liefde verhouding is tussen de popmuziek en de maatschappij is duidelijk. Cynisch genoeg is het verschil in opvatting over de popmuziek vaak uit te leggen als een generatieconflict, een conflict dat zich iedere generatie weer voordoet. Daarnaast is popmuziek bij uitstek een middel waarin veel maatschappelijke onderwerpen behandeld worden of naar voren komen die voor die tijd enorm belangrijk zijn.

Het is voor je profielwerkstuk natuurlijk enorm leuk om dit voor een aantal onderwerpen te onderzoeken. Wat sprak bijvoorbeeld de jeugd aan in de swingende heupen van Elvis (wat betekent eigenlijk Rock 'n Roll?) en waar moest die jeugd zich volgens de ouders van die tijd eigenlijk over druk maken? Hoe ging de maatschappij van die tijd daarmee om en wat deden andere artiesten uit die tijd? Een ander mooi voorbeeld is de punk. Wat is precies het maatschappelijk probleem wat de punk probeerde duidelijk te maken?

Waarschijnlijk kun je zelf nog wel een aantal voorbeelden bedenken waarin een voor die tijd populaire muzieksoort tegenover de heersende maatschappelijke orde komt te staan. Voor je profielwerkstuk kun je onderzoeken welk maatschappelijk probleem of verondersteld probleem hier achter verborgen gaat en hoe de maatschappij hierop reageerde.

Popmuzikanten als wereldverbeteraars

Naast complete stromingen heb je ook muzikanten of groepen die zelfstandig een probleem proberen duidelijk te maken, de protestzangers. Je hebt vast wel eens van Blowing in the wind gehoord van Bob Dylan. Tegen zijn eigen wil in wordt Dylan gezien als dé protestzanger van eind jaren zestig, begin jaren zeventig en volgens sommigen van de 20e eeuw. Blowing in the wind is het bekendste voorbeeld hiervan, je ouders kennen het vast wel. Naast Bob Dylan zijn er nog een aantal muzikanten of bands te noemen die protestsongs hebben gemaakt. Dit kan heel expliciet zijn; zoals Neil Young dat vrij recent nog deed. Hij maakte een album met als titel Living with war, met daarop liedjes als Let's impeach the president. Maar het kan ook heel impliciet. Bruce Springsteen nam in 1985 een nummer op met de titel Born in the USA. Een nummer dat door toenmalige president Reagan een tijdje gezien werd als een nummer vol vaderlandsliefde, totdat iemand hem er op wees dat het nummer cynisch bedoeld was.

Een ander bekend voorbeeld van een band die zo nu en dan een protestsong maakt is het Ierse U2, het bekendste voorbeeld is Sunday, bloody sunday. Er zijn natuurlijk ook Nederlandse protestzangers. Denk bijvoorbeeld aan Boudewijn de Groot (hij wordt ook wel de Nederlandse Bob Dylan genoemd. Waarom is dat? Wat zijn de verschillen en overeenkomsten?). Andere voorbeelden zijn Freek de Jonge en Bram Vermeulen die samen vroeger erg kritische nummers schreven zoals Leven na de dood en De harde waarheid. Nu is er een nieuwe generatie artiesten die ook protestsongs maakt. Wat dacht je van Lange Frans en Baas B. (vergelijk hun Zinloos eens met met Zwart/wit van Frank Boeyen) en Ali B.?

Leuk voor je profielwerkstuk  is om uit te zoeken wat nu precies het probleem is dat muzikanten aan de kaak stellen. Waarover gaat Sunday, bloody sunday eingelijk? En komen muzikanten ook met oplossingen? Leuk voor je profielwerkstuk is het om een aantal protestsongs met elkaar te vergelijken. Wat voor soort problemen worden aangekaart, op welke manier (stijl e.d.) gebeurt dat wat is het bereik van de protestsongs?

Popmuziek als kunst

Kunst is natuurlijk niet alleen een mooi schilderij van Van Gogh. Het kan ook literatuur zijn of een mooie opera van Mozart. Maar is popmuziek ook kunst? Dit is een interessante vraag om uit te zoeken voor je profielwerkstuk.

Kunst is niet langer alleen iets heel vakkundigs of moois. Vaak is ook de beleving van de kunstenaar, de emotie waar mee het werk gemaakt is en de boodschap die daaruit voort komt van belang voor een antwoord op de vraag of wij bijvoorbeeld een schilderij of een huis zien als een kunstwerk of niet. De geboorte van de popmuziek is voor een groot deel afgeleid van de manier waarop de zwarte muzikanten in de achterbuurten rond het midden van de twintiste eeuw hun gevoelens en emoties bezongen. Is die bluesmuziek dan ook kunst en maakt dat de popmuziek van vandaag de dag ook tot kunst?

Bob Dylan is een keer voor gedragen voor de Nobelprijs voor de literatuur vanwege zijn teksten. Er zijn muzikanten en bands die onderdeel uitmaken van een kunstenaarscollectief, Underworld of de Velvet Underground bijvoorbeeld. Apocalyptica is een band die bestaat uit vier cello spelende mannen die Metallica, Slayer, Pantera, Sepultura en Faith No More coveren. Snoeiharde gitaarmuziek op klassiek wijze uitgevoerd, is dat kunst? En wat te denken van Herman Brood, die naast muzikant ook schilder was, is hij een Kunstenaar met een grote K? Waar ligt de grens, is een Idols winaar ook een kunstenaar?

Probeer voor je profielwerkstuk eens criteria op te stellen om te bepalen wat kunst eigenlijk is en deze toe te passen op bands en zangers. Je kunt daarbij ook de mening van je omgeving peilen. Brengen zij popmuziek in verband met kunst? Ook kun je kijken naar de meningen hierover door de tijd heen. Vroeger waren de Beatles langharig werkschuw tuig, maar hoe kijkt men daar nu tegen aan?

Vragen?

Lijkt het je leuk om een profielwerkstuk te schrijven over een van de onderwerpen die hierboven genoemd worden maar heb je nog moeite met je profielwerkstuk? Of heb je andere vragen? Mail dan gerust naar alfasteunpunt@rug.nl.