Verkiezingen

2 maart 2011 was het weer zover: verkiezingen! Dit maal mochten de Nederlandse burgers zich uitspreken over de samenstelling van de Provinciale Staten. Deze verkiezingen worden één keer in de vier jaar gehouden en de leden worden rechtstreeks gekozen door de stemgerechtigde inwoners van een provincie. De verkiezingen hadden dit jaar ook een sterk landelijk karakter. Dit komt door het feit dat de leden van de Provinciale Staten de leden van de Eerste Kamer kiezen die weer invloed kunnen uitoefenen op het landsbelang. Een minderheid in de eerste kamer van het huidige kabinet zou er bijvoorbeeld voor kunnen zorgen dat het lastiger wordt om wetten in te voeren. Als je hierin geïnteresseerd bent of in politieke campagnes, andere verkiezingen, lokaal of landelijk bestuur, dan kun je hieronder ideeën vinden voor je profielwerkstuk!

Landelijke versus regionale politiek

Wat is het verschil tussen de gemeenteraadsverkiezingen en landelijke verkiezingen? Welke besluiten nemen politici op lokaal niveau of juist op landelijk niveau? Ben je benieuwd naar waar een gemeenteraad zich mee bezig houdt, dan kun je op www.stemwijzer.nl of www.kieskompas.nl uitzoeken welke partij bij je past aan de hand van verschillende stellingen. Deze stellingen geven goed beeld van de zaken waar je gemeente eigenlijk over beslist. Ook kun je naar debatten bij jouw in de buurt gaan, hier hoor je de meningen van verschillende politici over zaken die bij jouw in de buurt spelen.  

Wel of niet stemmen?

Een belangrijk kenmerk van een democratie is dat er eens in de zoveel tijd verkiezingen worden gehouden. Tijdens de verkiezingen kan iedereen in Nederland die ouder is dan achtien jaar zijn of haar stem uitbrengen. Je kunt stemmen op een politieke partij op een persoon in het bijzonder. Wanneer deze partij of persoon genoeg stemmen krijgt komt hij of zij in de gemeenteraad, in de provinciale staten, in de Tweede Kamer, of waar je dan ook over gestemd hebt. Dit betekent dat ze een gemeente, de provincie of het land namens hun kiezers mee mogen besturen. Het is dus wel belangrijk om te stemmen, of niet?

De laatste tijd zijn er steeds meer mensen die zeggen dat het toch geen zin heeft om te stemmen, dat 'die mensen in Den Haag er toch alleen maar voor zichzelf zitten.' Voortkomend uit onvrede over hoe het ging zijn er de laatste tijd ook een aantal nieuwe partijen opgericht, denk bijvoorbeeld aan de Lijst Pim Fortuin. Maar waar maken al deze politici zich nu eigenlijk echt druk over, willen ze zich gewoon lekker belangrijk voelen of hebben ze echt oprecht (betere) ideeën over hoe 'het moet in dit land' en lukt het ze die nieuwe ideeën in de praktijk te brengen? Is het nu belangrijk om te gaan stemmen, heeft dat eigenlijk niet zoveel zin,  en waar kies je nu eigenlijk precies voor en op? Dit zijn interessante vragen voor je profielwerkstuk!

Kiesrecht

Het mogen stemmen in Nederland is een recht dat nog niet enorm lang bestaat. Vroeger werdt er niet gestemd over wie en hoe mocht besturen. Omdat de bestuurders van een bepaald gebied, koning, hertog, graaf of iets dergelijks, steeds meer geld van de inwoners van dat gebied, de burgers,  nodig had, gingen die burgers ook iets terug vragen. Ze waren op zich best bereid geld af te dragen aan de koning, die veiligheid beloofde, maar dan moesten zij ook iets te zeggen krijgen over wat er met dat geld ging gebeuren. Zo kregen de rijkeren een vroeg soort van stemrecht. Doordat er steeds meer geld nodig was en omdat men het toch wel een beetje oneerlijk vond dat niet iedereen mocht stemmen, kregen steeds meer mannen stemrecht. Ook werden er aan het eind van de 19e eeuw verenigingen opgericht die streden voor uitbreiding van het mannenkiesrecht. Zelfs de hardste strijders voor een algemeen mannen kiesrecht waren lang tegen vrouwenkiesrecht. In 1917 kregen alle volwassen mannen kiesrecht (algemeen mannen kiesrecht) en in 1921 kregen ook alle vrouwen kiesrecht (algemeen vrouwen kiesrecht).

In je profielwerkstuk zou je kunnen nagaan door wie de strijd voor een algemeen mannen of vrouwen kiesrecht gevoerd werd (door welke politieke partijen of groeperingen) en waarom (ging het echt om de vrouwen of wilden sommige partijen gewoon dat er meer mensen op ze gingen stemmen)? Ook kun je de vraag stellen of de voortdurende uitbreiding van het kiesrecht tot aan 1921 ook gevolgen had voor wie er verkozen werd in bijvoorbeeld de Tweede Kamer?

Politieke Partijen

Bij verkiezingen wordt er tegenwoordig bijna altijd op een politieke partij gestemd. Binnen de partij kun je nog een voorkeurstem uitbrengen op een persoon, maar deze persoon is altijd onderdeel van een politieke partij. Gedurende een groot gedeelte van de 19e eeuw werd er gestemd op personen en niet op politieke partijen. Het was zelfs lange tijd verboden om een politieke partij op te richten! Men was bang dat mensen die zich poltiek gingen verenigen alleen maar uit zouden zijn op revolutie en andere kwalijke zaken.

Toen er steeds meer kiezers kwamen werd het voor de personen die zich verkiesbaar stelden steeds moeilijker om al hun potentiele kiezers aan te spreken. Om hier iets aan te doen kwamen er kiesverenigingen. Deze verenigingen waren alleen tijdens en vlak voor de verkiezingen actief. De personen die zich verkiesbaar gesteld hadden en zich aangesloten waren bij een kiesvereniging hadden ook nog geen harde afspraken over gezamenlijke standpunten. De eerste echte politieke partij werd opgericht door Abraham Kuyper in 1879; de Anti Revolutionaire Partij (ARP). De ARP was een protestantse partij. Na de protestanten volgenden ook al vrij snel de Sociaal Democraten met een eigen partij. De Liberalen en de Katholieken waren de laatsten die een eigen politieke partij oprichten.

. De politieke partijen die later opgericht werden kwamen vooral voort uit onvrede over de huidige politieke partijen. In 1966 bijvoorbeeld werd D'66 opgericht. Deze partij meende dat Nederland op een totaal andere wijze bestuurd moest worden. Een ander voorbeeld is de LPF, deze partij meende dat de 'oude poltiek' zoals zij dat noemden, bijna alles verkeerd had gedaan. Zo sprak de LPF over het beleid van de paarse kabinetten van premier Wim Kok als 'de puinhopen van acht jaar paars.' Ook zijn er politieke partijen opgericht voor bepaalde groepen in de maatschappij, een belangenpartij. Je kunt hierbij denken aan verschillende Ouderenpartijen, maar bijvoorbeeld ook aan de Boerenpartij. Zoals de ouderenpartij opkwam voor de belangen van de ouderen kwam de Boerenparij op voor de belangen van de boeren. Daarnaast zijn er in de gemeenten en provincies ook nog verschillende 'lokale' partijen actief.

Voor je profielwerkstuk kun je de vraag stellen waarom de protestanten zo vroeg waren met het oprichten van een eigen partij en waarom de liberalen en katholieken zo laat. Ook zou je kunnen kijken naar welke partijen er in jouw gemeente in de gemeenteraad zitten. Zijn er veel lokale partijen en waarom zijn deze partijen in jou gemeente opgericht? Ook zou je een aantal fractievoorzitters kunenn interviewen en vragen naar de verschillen tussen de partijen en waarom iemand op hun partij zou moeten stemmen. Daarnaast kun je misschien ook kijken naar wat de partijen die beloofden alles beter te doen (bijvoorbeeld lokale nieuwe partijen) nu beter hebben gedaan.

Analyseer partijprogramma's met behulp van Woordwolken

Een leuke en originele manier om de verschillende partijprogramma's te vergelijken is met behulp van Woordwolken. Op de website Wordle.net kun je teksten invoeren en woordwolken laten genereren. Een voorbeeld zie je hier naast. Het NRC Handelsblad heeft voor enkele toespraken van Obama al een analyse gemaakt.

Dankzij zo'n woordwolk kun je snel zien wat de centrale ideeën zijn van een politieke partij. Voor je profielwerkstuk kun je dan ook verschillende partijprogramma's op deze wijze analyseren. Waar legt het CDA de nadruk op? En hoe verschilt dit van de PvdA of de VVD? Vergelijk ook partijen aan het einde van het spectrum: zet de SP tegenover de PVV, of D66/GroenLinks tegenover de SGP. Welke overeenkomsten en verschillen kun je vinden? Of lijken de partijprogramma's juist allemaal op elkaar? Ook kun je van één partij hun programma's door de jaren heen vergelijken en in de historische context plaatsen. Vergelijk bijvoorbeeld de programma's van Joop den Uyl, Wim Kok en Job Cohen met elkaar. Zie je de PvdA anders gaan denken over onderwerpen? Hoe verklaar je dit? Dit kun je natuurlijk ook voor andere partijen doen! Zoals je ziet, kun je met woordwolken een origineel profielwerkstuk maken!

Verkiezingsposters vergelijken

Tijdens verkiezingen voeren de verschillende politieke partijen campagne om zoveel mogelijk kiezers voor zich te winnen. Verkiezingsposters zijn hierbij een belangrijk instrument. Een leuk idee voor je profielwerkstuk is het vergelijken van deze verkiezingsposters. Het Documentatiecentrum voor Nederlandse Politieke Partijen van de Rijksuniversiteit Groningen heeft een collectie van zo'n 2500 affiches die door partijen in verkiezingstijd zijn gebruikt. Op de website van het documentatiecentrum is deze collectie gedigitaliseerd; je kunt zoeken op partij en op verkiezingsjaar. Hoe veranderden de campagneposters door de jaren heen? Welke symboliek gebruiken de verschillende politieke partijen? Voor je profielwerkstuk zou je posters van verschillende partijen met elkaar kunnen vergelijken. Ook zou je affiches uit verschillende jaren naast elkaar leggen en de overeenkomsten en verschillen onderzoeken en proberen te verklaren.

Waar stem je nu eigenlijk voor of op?

Bij de verkiezingen geef je met je stem aan wie er het beste jou kan vertegenwoordigen in het bestuur van de gemeente, de provincie of het land. Je kiest niet een minister-president of een minister; ook kies je niet de commissaris van de Koningin of een gedeputeerde (bestuurder van een provincie); en je kiest ook geen burgemeester of een wethouder. Toch zijn dit wel de mensen die besturen. Met je stem kies je vertegenwoordigers, gemeenteraadsleden, leden van de provinciale staten of tweede kamerleden, dit is bij wet geregeld. Wat er niet bij wet geregeld is wie er nu op welk moment bijvoorbeeld een kabinet mag gaan vormen, de formatie. Tegenwoordig is het vaak de grootste partij die gaat proberen een kabinet te vormen, te formeren, zij hebben, zo is de gewoonte nu,  ook vaak de eerste keus. Vroeger bemoeide de Koningin (Wilhelmina) zich hier ook soms erg mee. Is dit erg? Er zijn politieke partijen die dit wel erg vinden en graag zien dat dit veranderd, zij willen bijvoorbeeld dat de minister-president en de burgemeester ook verkozen kan worden. Voor je profielwerkstuk zou je na kunnen gaan waarom de Koningin zich vroeger  wel met de formatie bemoeide en nu niet meer en hoe 'erg' dit nu wel of niet is.

Voor je profielwerkstuk zou je ook bij de komende verkiezingen een klein onderzoekje kunnen houden. Weten mensen die gaan stemmen wel dat ze 'slechts' vertegenwoordigers kiezen en bijvoorbeeld niet veel te zeggen hebben over wie er nu minister of gedeputeerde (bestuurder van een provincie) wordt en vinden ze dat hier wat aan gedaan moet worden? Ook zou je voor je profielwerkstuk naar andere landen kunnen kijken die dit anders geregeld hebben.

Hoe richt je een politieke partij op en hoe win je verkiezingen?

Toen de LPF voor de eerste keer mee deed aan de verkiezingen van de Tweede Kamer in mei 2002 behaalde de partij 26 zetels. Voor een nieuwe partij is dat een unicum in de Nederlands geschiedenis. De LPF is, als je kijkt naar het zetel aantal, een succesvolle nieuwe politieke partij te noemen. Misschien is het voor je profielwerkstuk leuk om na te gaan wat je moet doen om een politieke partij op te richten en wat je nodig hebt om (genoeg) stemmen te krijgen. Er zijn eerst een aantal formele, juridische, stappen nodig voordat je een politieke partij om mag richten. Het kan zijn dat er verschillen zijn tussen verschillende verkiezingen (voor de gemeente, de provincie of het Rijk). Om genoeg stemmen te verwerven heb je ook een aantal dingen nodig: een politieke partij met een naam; verkiezingspunten; een mooi logo; een lijsttrekker en andere mensen die op de lijst willen staan. Maar wat is nu echt belangrijk om verkiezingen te winnen, zijn dat je verkiezingspunten (de inhoud) of bijvoorbeeld een mooie lijsttrekker (de vorm). Je zou dit na kunnen gaan door aan dit aan je familie te vragen, maar je kunt ook een enquête opstellen en hier mee de straat op gaan. Je kunt dan bijvoorbeeld vragen wat voor mensen belangrijk is vorm of inhoud.Ook kun je een foto van een mooie fictieve lijsttrekker en van een minder mooie lijsttrekker laten zien en vragen waar mensen op zouden gaan stemmen en waarom. Daarnaast kun je vragen wat mensen belangrijk vinden aan een politieke partij en waar ze op letten wanneer ze gaan stemmen. Op deze manier kun je dus nagaan wat een partij succesvol maakt.

Probeer ook stil te staan bij de langere termijn, is de LPF bijvoorbeeld nu ook nog een succesvolle partij? Ook kun je in je enquête nagaan wat de mensen op straat in het verleden gestemd hebben. Wanneer ze nu op een andere partij stemmen kun je kijken waarom dat zo is.

Zo kun je een beeld krijgen van het stemgedrag van mensen bij jou uit de buurt. En kom je ook te weten waar mensen op letten als ze gaan stemmen. Een leuk onderzoek voor je profielwerkstuk

Vragen?

Heb je vragen over hoe en op welke manier je een van deze onderwerpen kunt verwerken in je profielwerkstuk of heb je ander vragen? Mail ons dan gerust: alfasteunpunt@rug.nl