Wat is nieuws en wie bepaalt dat?

Nieuws is wat er gebeurt in de wereld en waar je vervolgens over leest in de kranten en ziet op de tv. Toch is er niet zo iets als 'één nieuws' er zijn verschillende soorten nieuws. Dat heeft natuurlijk te maken met het medium (krant of tv) maar ook met de manier waarop nieuws gebracht wordt. Leg  bijvoorbeeld maar eens twee kranten naast elkaar en vergelijk de voorpagina en kijk vooral naar de inhoudelijke verschillen. Om even een voorbeeld te nemen, vandaag vrijdag 15 juni rond elf uur staat op teletekst pagina 121 een bericht met de kop: "Rust in Gazastrook na zege Hamas." De Volkskrant van vandaag bericht over het zelfde onderwerp met de kop: "Hamas voert executies uit in Gaza." De berichten gaan over het zelfde onderwerp, toch leggen beide een totaal andere nadruk op het nieuws!

Dit is een interessante thema voor je profielwerkstuk. Wat is nu precies het verschil tussen de verschillende vormen van nieuws, hoe komen deze verschillen tot stand en waar leidt dat toe? In Nederland kennen we persvrijheid, maar zorgt dit ook voor onafhankelijke en objectieve journalistiek? In Nederland kennen we verschillende kranten, tijdschriften, televisie programma's die elk eigen nieuws op een eigen manier brengen. Zijn ze allemaal objectief op hun eigen manier? Wat maakt iets tot nieuws? En hoe zit dat met met de verslaggeving over nieuws afkomstig van buiten onze eigen omgeving, het buitenland? Wie bepaalt daar wat nieuws is en wat niet? En is er een verschil tussen het nieuws dat op televisie te zien is en het nieuws dat in kranten en tijdschriften te lezen is? Dit zijn allemaal mooie onderwerpen en thema's voor een  profielwerkstuk!

!! TIP: FILMPJE ADAMS APPEL !!

Filters

Er gebeurt natuurlijk elke dag heel veel in de wereld, maar niet alles past op de voorpagina van een krant of in het acht uur journaal. Er worden dus keuzes gemaakt, wat is wel en niet nieuws en wat is belangrijker nieuws en wat is minder belangrijk nieuws.  

Of een gebeurtenis nieuws wordt en de mate van impact van dat nieuws wordt (ondermeer) bepaald door de manier waarop het gebracht wordt. Van belang is ook binnen welke context het nieuws gebracht wordt. Dit zijn een soort filters die (vooraf) bepalen of 'we' iets nieuws vinden of niet en hoe nieuws geduid moet worden. De journalist is een filter, de vorm waarin het nieuws gebracht wordt is een filter en er is nog het filter van de maatschappelijke context. Als je meer over filters wilt weten kun je hier kijken.  Je kunt daar ook meer lezen over een onderzoek dat je kunt doen voor je profielwerkstuk!

Journalistiek in een dictatoriaal regime

In de Nederlandse grondwet wordt de vrijheid van drukpers gegarandeerd. De pers heeft alle vrijheid om te berichten over wat ze wil over de onderwerpen die ze wil en de manier waarop ze dat wil doen. De Nederlandse overheid bepaalt niet over welke onderwerpen er op welke manier bericht wordt in de media. Voor de val van De Muur kwam bijvoorbeeld in Oost-Europa nog wel eens voor dat bepaalde media onder erg grote invloed van de staat stonden.

Een goed journalistiek verhaal zou eigenlijk in ieder geval het principe van hoor en wederhoor moeten toepassen en een en ander al dan niet moeten onderbouwen met feiten. Hoor en wederhoor is je probeert beide kanten van het verhaal naar voren te brengen, dat je probeert eenzijdige berichtgeving tegen te gaan. Daarnaast moet het nieuws moet kloppen en controleerbaar zijn. Maar hoe doe je dat wanneer je een verhaal wilt schrijven over een onderwerp dat zich afspeelt in een land met een dictatoriaal regime? Volgens Joris Luyendijk, oud NRC correspondent in het Midden-Oosten is dat onmogelijk. In zijn recente boek Het zijn net mensen geeft Luyendijk hiervoor een aantal verklaringen. De belangrijkste hiervan zijn:

•  De angst van de mensen, van getuigen en slachtoffers in die landen. Niemand die zijn verhaal kwijt wil. De kwetsbaarheid van bronnen. Dit betekend dus dat het heel moeilijk wordt om de verschillende kanten van een verhaal naar voren te laten komen.
• Het ontbreken van kloppende cijfers en statistieken waarmee en en ander gecontroleerd kan worden en in een bredere context geplaatst kan worden. Het nieuws kan dus niet onderbouwt worden met feiten.

Als dit zo zou zijn, hoe moeten we dan het nieuws interpreteren dat vanuit  bepaalde landen toch nog tot ons komt? Voldoet dat wel aan de verwachting die wij hebben van nieuws en moeten we dat nieuws met een spreekwoordelijk korreltje zout nemen? Of valt dat volgens jou wel mee?

Tip: lees ook de opinie van RUG historicus van de afdeling Talen en Culturen van het Midden-Oosten, Eelko Hooijmaaijers. Volgens hem is het van belang extra kritisch te zijn op journalistieke bronnen uit het Midden-Oosten.

Beeldvorming

Nieuws draag altijd bij aan beeldvorming en beeldvorming op haar beurt is mede bepalend voor onze intepretatie van nieuws. Soms worden journalisten ook bewust of onbewust gebruikt om bepaalde beeldvorming in stand te houden of te ontwikkelen. Een voorbeeld is het omtrekken van het beeld van Sadam Hoessein in 2003. De beelden hiervan zijn de hele wereld overgegaan om te laten zien dat de bevolking in Irak blij was dat Saddam Hoessein niet langer alleen heerser was. Naar later bleek dat dit niet een spontane actie van de plaatselijke bevolking was maar een door de Amerikanen geinitieerde actie. Een actie die ook erg veel gelijkenissen vertoonde met het omtrekken van Lenin en Stalin beeld in het oude Oost-Europa, zodat het prima paste binnen de denk kaders van de gemiddelde westerse journalist.

Een andere manier waarop beeldvorming ontstaat is de manier waarop je dingen, ontwikkelingen of mensen omschrijft of betiteld. Het maakt bijvoorbeeld nogal verschil als je zegt dat Israel bepaalde gebieden onrechtmatig bezet of wanneer je spreekt over Palestijnse terroristen die aanslagen plegen tegen onschuldige Joden. En het Baskische ETA, zijn dat vrijheidstrijders of is dat een terrorisistische organisatie?

Profielwerkstuk

Met dit onderwerp en deze thema's kun je op heel veel verschillende manieren een sterk profielwerkstuk maken. Zo kun je bijvoorbeeld de verschillen onderzoeken tussen de berichtgeving in de Telegraaf en de Volkskrant, of het verschil tussen de artikelen in Vrij Nederland en de Elsevier. Ook zou je kunnen kijken naar de verschillende keuzes die gemaakt worden. Wat zet welke krant in een bepaalde periode op het voorblad. Ook zou je kunnen kijken naar wat volgens jou de kwaliteit van dat nieuws is, komt het nieuws betrouwbaar over en komen verschillende kanten van het verhaal aanbod?

Voor je profielwerkstuk zou je ook een onderzoek kunnen doen en op zoek gaan doen. Daarvoor kun je hier meer informatie vinden.

Als je nog meer inspiratie op wilt doen over hoe praktijk van de journalistiek in het Midden-Oosten is het boek van Joris Luyendijk een aanrader.

 Dit zijn slechts een paar mogelijkheden, waarschijnlijk kun je zelf ook wel leuke invalshoeken bedenken.

Vragen?

Heb je naar aanleiding van bovenstaande nog vragen of andere vragen? Mail dan naar alfasteunpunt@rug.nl.