Stereotype mannen en vrouwen

Vrouwen zijn domme blondjes, geneigd tot overspel, achter het aanrecht horen ze en ze zijn alleen goed zijn om kinderen te baren en op te voeden. Mannen zijn de kostwinnaars, stoere breedgeschouderde voetballende macho's die niet huilen.

Dit zijn duidelijke gevallen van stereotypen: clichématige vooroordelen. Want er zijn genoeg mensen die afwijken van het bovengeschetste beeld. Maar zijn we wel helemaal van dit beeld af? Kortom, hoe zit het met het beeld van mannen vrouwen in de hedendaagse maatschappij?

De betekenis die in een cultuur wordt toegekend aan sekse-verschillen noemen we ook wel gender. Concreet betekent dit dat je als je gender onderzoekt, kijkt naar hoe er tegen mannen en vrouwen wordt aangekeken. Dat gebeurt op het gebied van taal (bijvoorbeeld: hebben mannelijke en vrouwelijke auteurs een andere stijl?), maar ook in onderzoeken naar de politiek en naar geschiedenis wordt soms met een gender-bril op gekeken. Hoeveel macht hebben vrouwen in een bepaalde cultuur? Verschilt dat van mannen? Zoveel mensen vinden dat interessant, dat de Rijksuniversieit Groningen er zelfs een speciaal onderzoekscentrum voor heeft: het Centrum voor Gender Studies. Ook voor jouw profielwerkstuk zijn er mogelijkheden genoeg!

 

 

Mannen en vrouwen in de geschiedenis

De rol van mannen en vrouwen in de samenleving is gedurende de afgelopen honderdvijftig jaar meer veranderd dan in alle eeuwen daarvoor. Hoe dit precies gegaan is, en wat er allemaal veranderd is, is een interessant onderwerp voor je profielwerkstuk.

Je komt dan natuurlijk al heel snel terecht bij het feminisme. Eind negentiende eeuw vond een heel aantal vrouwen dat het genoeg was geweest met de ongelijke posititie van de vrouw, en zij gingen zich inzetten voor zaken als het vrouwenkiesrecht. Je zou in je profielwerkstuk specifieker in kunnen gaan op een van de voorvechters van de emancipatie. Aletta Jacobs bijvoorbeeld. Zij was de eerste vrouw in Nederland die een H.B.S. bezocht, de eerste vrouw die universitair onderwijs volgde, de eerste vrouw die arts werd en de eerste vrouw die promoveerde. Dit was echter niet haar enige verdienste!

Enkele voorbeelden: zo'n kwart eeuw lang stond zij in Nederland aan het hoofd van de Vereniging voor Vrouwenkiesrecht en in haar missie voor wereldvrede bezocht ze de toenmalige Amerikaanse president Woodrow Wilson. Een zeer interessante historische figuur dus! Heel bijzonder is daarbij ook dat Aletta Jacobs haar eigen geschiedenis schreef door op hoge leeftijd het boek "Herinneringen" te publiceren. Dat boek is nog steeds goed leesbaar en dus een interessante bron voor je profielwerkstuk geschiedenis. Vergelijk het bijvoorbeeld met de door Minke Bosch geschreven biografie "Een onwrikbaar geloof in rechtvaardigheid. Aletta Jacobs 1854-1929" uit 2005. Hoe bescheiden en belangrijk was Aletta Jacobs? Je kunt nu ook een kijkje nemen in de spreekkamer van Aletta Jacobs. Een video van deze kamer is te bezichtigen op de website van het Universiteitsmuseum.

Een ander mooi egodocument (zo noemen we een dagboek ook wel) is er van Frederike van Uildriks (1854-1919). Ook zij schreef veel in haar dagboek en daardoor weten we nu heel veel over haar. Ze schreef over haar leven in Groningen in de negentiende eeuw maar ook over haar verliefdheid op Jacques Oppenheim.  En o, wat was ze verliefd op die jonge man. Frederike van Uildriks was een bijzondere vrouw in die tijd, zo studeerde ze voor lerares en vertaalde ze en schreef ze boeken. Ze deed dingen die in die tijd niet gepast waren voor vrouwen, bijvoorbeeld fietsen! Ze kwam net als Aletta Jacobs op voor de rechten van de vrouw.

 

Gender in de literatuur

Al eeuwenlang worden mannen en vrouwen op een bepaalde manier neergezet in de literatuur. Het begon al in het oude Griekenland, waar vrouwen als hysterische en soms zelfs wrede wezens werden afgeschilderd (denk maar aan Medea van Euripides: Medea doodde zelfs haar eigen kinderen uit jaloezie!). In de Bijbel komen mannen vaak naar voren als wijze en goedaardige heren, terwijl de rol van de vrouwen over het algemeen gereduceerd is tot ofwel die van moeder, ofwel die van hoer. In de hoofse romans was de vrouw vaak een beeldschoon, lieflijk meisje dat veroverd werd door een dappere ridder. Tot in de twintigste eeuw waren vrouwen in romans vaak huisvrouwen, moeders of begeerlijke dames, zonder dat hun karakters werden uitgediept.

Dat is, gezien de geschiedenis, niet echt verwonderlijk. De rol van vrouwen in de maatschappij was immers ook beperkt tot de huiselijke kring. Bovendien werden verreweg de meeste romans door mannen geschreven. Aan het eind van de negentiende eeuw kwam het feminisme op een vrouwen als Kate Chopin, Virginia Woolf en Simone de Beauvoir gingen ook boeken schrijven, waarin vrouwen een hoofdrol gingen spelen. Ook mannelijke schrijvers pikten dit op. De stereotypen van mannen en vrouwen, die al eeuwenlang de literatuur beheerst hadden, verdwenen echter niet zomaar. Neem als voorbeeld maar De ontdekking van de hemel van Harry Mulisch!

Als je het gender-aspect in de literatuur interessant vindt, is het heel goed mogelijk om je profielwerkstuk daarover te schrijven! Het leuke ervan is, dat je zelf een aantal boeken kunt uitzoeken en zelf kunt onderzoeken hoe vrouwen en mannen erin worden neergezet. Als echte stereotypen, of juist niet?

Mannen en vrouwen nu

Voormalig minister De Geus (van Sociale Zaken, Werkgelegenheid en Emancipatie) zei een tijdje geleden dat de emancipatie van de vrouw voltooid was. Met andere woorden, geld en aandacht is op dat gebied niet meer nodig. Maar heeft De Geus daar gelijk in? Zijn vrouwen in alle opzichten tegenwoordig gelijk aan mannen, hebben ze altijd gelijke kansen en gelijke rechten? Hebben ze wel net zoveel kans op een carrière en een topsalaris en worden ze even serieus genomen als mannen? Maar hoe komt het dan dat er maar zo weinig vrouwelijke hoogleraren zijn zelfs bij studies waar 80% van de studenten vrouw is? Interessante vragen voor een onderzoek! En als het misschien nog niet zo gelijk is als wel lijkt, hoe komt dat dan: ligt het aan de mannen, aan de vrouwen, aan allebei? Allemaal interessante vragen die je in een profielwerkstuk aan de orde zou kunnen stellen.  

Je kunt ook een eigen veldwerk-onderzoekje doen. Hoe zit het in jouw familie: werken de vrouwen er net zoveel als de mannen? En in wat voor beroepen zijn ze werkzaam? Hoeveel vrouwen zitten er in jouw schoolbestuur, of bijvoorbeeld in de Nederlandse regering? Wat denk jij: zijn vrouwen volledig gelijk aan mannen?

Je kunt ook verschillende landen met elkaar vergelijken. In welke landen is de vrouwenemancipatie al vroeg begonnen (kijk bijvoorbeeld eens naar de invoering van het vrouwenkiesrecht) en vindt men daar de emancipatie allang voltooid? Een interessant land wat dat betreft is Finland. En in welke landen staat de vrouwenemancipatie nog in de kinderschoenen en wat is daar de laatste jaren gebeurd? Kijk eens naar de ontwikkelingen in Iran...

 

Meer informatie

Adams Appel is een tv-programma over wetenschap en meningen op TV-Noord in opdracht van de Rijksuniversiteit Groningen. In 2001 hebben ze een aflevering gemaakt over de vraag of vrouen volledig zijn geëmancipeerd. Klik hier om die aflevering te bekijken.

 

Met vragen over dit onderwerp kun je mailen naar: Alfasteunpunt@rug.nl