Van Maradona tot de Madonna

Voetbal en religie lijken twee hele verschillende onderwerpen, maar denk eens terug aan het WK voetbal. Alle straten, etalages en kroegen kleurden oranje. Mensen kwamen samen, zongen liedjes, vereerden de voetbalhelden en raakten bij winst massaal in extase. Het geluid van de vuvuzela bleef nog weken nagalmen in je oren en de volgende ochtend zat er nog steeds een afdruk van een rood-wit-blauw vlaggetje op je hoofd. Wat doet sport met mensen en is dit te vergelijken met hoe religie mensen beweegt? Ook bij religieuze ceremonies komen mensen samen, gaan ze zingen en raken soms in extase. Je zou voor je profielwerkstuk een onderzoek kunnen doen naar de overeenkomsten tussen sport en religie. Bijvoorbeeld: voetbal en religie! Kun je de EO jongerendag in de Arena vergelijken met een WK finale?

 

 

 

 

 

 

 

 

Religieus taalgebruik

Om dit te onderzoeken kun je kijken naar onderwerpen als; kledingvoorschriften, verering, rituelen, extase en verbondenheid. Maar je zou ook, voor het vak Nederlands, naar taalgebruik kunnen kijken! De bijnaam van Dennis Bergkamp is God, de spelers van Ajax worden Godenzonen genoemd en er worden nieuwe 'sporttempels' gebouwd om in te voetballen. De verlosser en de Messias rennen over het veld en het publiek schreeuwt ‘joden’. In het voetbal zijn genoeg teksten en termen te vinden die een link hebben met religie, maar wordt er ook iets religieus mee bedoeld?

 

Lijkt het je leuk iets te doen met taal? Voor je profielwerkstuk kun je de beschrijvingen van voetbalhelden analyseren en vergelijken met heldenverhalen uit de Griekse mythologie. Worden de helden op dezelfde manier beschreven, of zie je grote verschillen? Als je liever zelf een onderzoekje wilt doen kun je ook aan christelijke jongeren vragen om Jezus te beschrijven en aan voetbalfans om hun favoriete speler te beschrijven. Of vraag aan jongeren die naar de EO jongerendag zijn geweest om de sfeer in het stadion te beschrijven en stel dezelfde vraag aan bezoekers van een voetbalwedstrijd. Gebruiken ze dezelfde taal of lijkt het helemaal niet op elkaar?

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Ook de (club)liederen zijn interessant om te analyseren. Voor muziek of geschiedenis kun je voetballiederen analyseren. Er schuilt zowel in voetbal als in religie een kracht die mensen samenbindt en dit komt goed naar voren in liederen. Bij Feyenoord zingen ze: ‘hand in hand, kameraden’, PSV zingt: ‘En komen er tijden, van veel tegenslag. Dan zullen wij tonen, wat vriendschap vermag. De strijd zal ontbranden, eenieder vecht mee.’ Zijn deze thema’s verbinden, vechten en vriendschap in meer liederen terug te vinden? Kun je de thema’s in deze liederen vergelijken met religieuze liederen?

Naast de clubliederen worden ook andere liederen gezongen in stadions, denk bijvoorbeeld aan de parodie op ‘de herdertjes lagen bij nachten’. Wat voor variaties zijn er op bekende liederen tijdens voetbalwedstrijden? Ga zelf op onderzoek uit en verzamel alle liederen van de Nederlandse clubs, of ga internationaal en onderzoek ook de Engelstalige liederen. Wat voor een taal wordt er gebruikt, wanneer zijn ze ontstaan, wie heeft ze geschreven en wat zijn de belangrijke thema’s van de liederen?

Definitie

Maar is voetbal nou ook echt een religie of lijkt het alleen op bepaalde vlakken op religie? Om deze vraag te beantwoorden moet je eerst kijken wat religie nou eigenlijk is. En dat is een hele moeilijke vraag. Om te beginnen kun je zelf bedenken wat religie volgens jou betekent en je eigen definitie maken. Daarna kan je kijken naar bekende definities van religie, ga maar eens op zoek! De religie definitie van Durkheim is bijvoorbeeld wel geschikt om voetbal als een religie te bekijken. Durkheim stelt namelijk dat religie een collectieve roes is. Religie zorgt hierbij voor groot saamhorigheidsgevoel en dat gevoel is ook terug te zien bij het voetbal. Of jij voetbal nou wel of geen religie vindt, ligt er dus aan hoe jij religie definieert.

God helpt een handje mee

 

Niet alleen in taal zien we voetbal en religie samenkomen. Religieuze krachten lijken soms ook het voetbalspel te beïnvloeden (als we sommige spelers moeten geloven). Een interessant voorbeeld is de goal die in de kwartfinale van het WK van 1986 werd gescoord door Diego Maradona. Hij beweerde dat het geen hands was, maar dat het de Hand-van-God was die het doelpunt maakte.

 

Ook als coach roept Maradona de hulp van God aan voor de wedstrijd . 'Met hulp van God gaan we een groots WK tegemoet', riep hij op een persconferentie vlak voor het WK van 2010. Voetbal is dus niet alleen te vergelijken met religie, religie wordt ook ingezet op het veld om de kans op een goede uitkomst van de wedstrijd te vergroten. Let maar eens op hoeveel spelers een kruisje slaan voordat de wedstrijd begint. En hoeveel spelers na een doelpunt naar boven wijzen in de richting van God. Ook zij er spelers die onder hun wedstrijdshirt een shirt met de tekst I belong to jesus dragen, zoals Kaka op de afbeelding. 

 

Voor je profielwerkstuk kan je zelf een voetbalwedstrijd analyseren op dit soort religieuze uitingen. Hoe vaak wordt er een kruisje geslagen, naar boven gewezen of op een andere manier een verwijzing naar religie gemaakt? Bij welke clubs komt dit het meeste voor? Welke spelers laten de meeste religieuze handelingen zien? Uit welke landen komen deze clubs en spelers? Door dit zelf te onderzoeken kun je statistieken maken over religieuze uitingen tijdens voetbalwedstrijden en analyseren bij welke teams dit het meeste naar voren komt.

 

Niet alleen buiten Nederland gaan voetbal en religie samen. In het Friese dorp Oosternijkerk hangt tussen de reclameborden van de plaatselijke sponsoren een bord met ‘Geloof maar, dat scoort’. De club wordt namelijk gesponsord door de protestantse gemeente. In een aantal dorpen in Nederland is nog steeds onderscheid tussen Christelijke en niet-christelijke voetbalclubs, zit hier nog echt verschil tussen? Voor je profielwerkstuk kun je meelopen bij een christelijke en een niet christelijke club om zelf te onderzoeken of het alleen de naam is die verschilt, of dat ook het gedrag, de gewoontes en het taalgebruik van de voetballers anders is. Voetballen ze op zondag? Hebben ze bepaalde rituelen op het veld? Ga zelf op onderzoek uit!

Magie

 

Religie is dus volop aanwezig in de voetbalwereld, vooral als bron van kracht en overwinning. Maar in Afrikaanse landen worden religie en magie ook gebruikt voor sabotage van de tegenstanders. Antropoloog Pannenborg heeft onderzoek gedaan naar voetbal en religie in Afrika. Zo schreef hij tijdens het WK van 2010 dat er in Afrika een gerucht rondging dat Michael Essien van de Ghanese Black Stars behekst was door zijn vader. De knieblessure van Essien zou geen toeval zijn, maar door een vloek tot stand zijn gekomen. Het is interessant om te kijken hoe voetbal en het geloof in hekserij en magie samengaan in het huidige Afrika. Op de site van Pannenborg staan nog veel meer interessante artikelen over hoe voetbal, religie en magie samen gaan in Afrika. Ook Yme Kuiper, bijzonder hoogleraar in de religieuze en historische antropologie die werkzaam is aan de Rijksuniversiteit Groningen, spreekt over de combinatie van magie en religie. Zijn lezing kan je hier terugvinden. En hier kan je kijken naar een artikel over magie en voetbal op kennislink. 

Het geloof in magie en religie op het voetbalveld klinkt misschien als een ver van je bed show. Maar is dat eigenlijk wel zo? In 2004 was er nog een priester nodig om voor Italië de wedstrijdbal van ongeluk te ontdoen. En denk eens aan de balansbandjes waar alle Nederlandse spelers bij zworen dit WK. Sneijder introduceerde het bandje en iedereen geloofde dat het extra lenigheid, balans en kracht gaf. Je zou voor je profielwerkstuk kunnen kijken naar geloof en bijgeloof in de sportwereld. Waarom spelen deze (bij)geloven nog steeds zo’n belangrijke rol in het hedendaagse voetbal? Je zou zelf bij een lokale voetbalclub kunnen onderzoeken of zij bijzondere rituelen, bijgeloven en gewoontes hebben voor een wedstrijd. Dragen ze hun lievelingssokken? Moeten ze eerst hun linker en dan hun rechter schoen aan? Eten ze altijd hetzelfde, of doen ze andere dingen voor de wedstrijd waarvan ze geloven dat het geluk brengt? Met je eigen onderzoek kun je onderzoeken hoe groot de rol van (bij)geloof is bij voetbalwedstrijden.

 

Vind je voetbal en religie een interessant onderwerp, misschien is de studie godsdienstwetenschap dan wat voor jou! Kijk voor meer informatie op de site van de faculteit godgeleerdheid en godsdienstwetenschap van de Rijksuniversiteit Groningen.