Jeruzalem

Jeruzalem, een stad die je vast kent als hoofdstad van de staat Israel en onderwerp in het Israelisch-Palestijnse conflict. Maar wat voor een stad is Jeruzalem eigenlijk? Wat is de geschiedenis van de stad en waarom is Jeruzalem zo’n belangrijke stad voor verschillende religieuze en culturele groepen? Ga voor je profielwerkstuk onderzoeken wat Jeruzalem zo bijzonder maakt. Hieronder staan twee voorbeelden hoe je een profielwerkstuk over een Jeruzalem kan aanpakken. Je kunt bijvoorbeeld kijken hoe de stad er nu uitziet en een stadswandeling maken waarin je de geschiedenis van een aantal belangrijke plekken en gebouwen beschrijft. Of je kunt een bepaalde plek of een bepaald symbool uit Jeruzalem onderzoeken en kijken hoe de ideeen rondom dit symbool of deze plek door de tijd heen zijn veranderd.

Een stadswandeling als profielwerkstuk

Loop jij op vakantie in een grote stad wel eens tegen iemand aan omdat je verdiept bent in een reisgids die achtergrondinformatie geeft over de omgeving? In reisgidsen staat vaak veel informatie over de geschiedenis en de huidige functie van de gebouwen, beelden en parken. Heb je er wel eens over nagedacht om voor je profielwerkstuk zelf een boekje te maken met een stadswandeling door een grote stad? Je zou voor het vak geschiedenis of CKV een stadswandeling kunnen maken door Jeruzalem en een bepaalde tijdsperiode kunnen kiezen. Ook kan je een thema kiezen voor je stadswandeling bijvoorbeeld een muzikale stadswandeling of een wandeling langs de mozaïeken. De rijke geschiedenis en de mozaïek van verschillende bevolkingsgroepen en religies die in Jeruzalem leefden en leven zijn een rijke bron voor verhalen in een dergelijke stadswandeling. Neem je lezers mee langs de verschillende wijken, kerken, moskeen, musea en opgravingen in Jeruzalem.  

 Jeruzalem is voor zowel de joden, de christenen als de moslims een belangrijke stad. Voor al deze religieuze groepen zijn bepaalde plekken in de stad belangrijk. Voor de Moslims is dit de Tempelberg waar de rotskoepel en de Al-Aqsamoskee staan. De Joden beschouwen het hele land Israel als het ‘heilige land’, de Joden bezoeken in Jeruzalem de ‘Klaagmuur’, de westelijke muur van wat ooit een belangrijke tempel was. Voor de christenen is Jeruzalem belangrijk omdat Jezus er leefde. De Christenen bezoeken de plek waar Jezus gekruisigd werd of waar hij uit zijn graf herrees.

Je kunt er voor kiezen om al deze plekken op te nemen in een ‘multireligieuze’ wandeling. Maar je kunt bijvoorbeeld ook drie wandelingen maken; een joodse, een christelijke en een islamitische waarbij je de plaatsen behandeld die voor deze religies belangrijk zijn, of belangrijk zijn geweest. Het mooie is dat je niet eens zelf naar de stad toe te gaan om een stadswandeling te kunnen schrijven. Kijk via Google earth naar de stad, met 3d gebouwen en 360 graden foto’s of bezoek virtueel de Klaagmuur!

Jeruzalem heilige stad?

Jeruzalem is voor zowel christenen, joden en moslims een belangrijke stad. Op de tempelberg waar ooit de heiligste tempel van het jodendom stond, staan nu twee grote moskeën, de belangrijkste monumenten binnen de islam na Medina en Mekka. De alom bekende joodse 'klaagmuur' is een van de overgebleven muren van de tempelberg. De muur kijkt nu dus op tegen twee grote moskeën. Wat is hier allemaal aan voorafgegaan? Welke verschillende machthebbers heeft de stad eigenlijk allemaal gehad? Het in 2011 verschenen boek 'Jeruzalem - de biografie' van Simon Sebag Montefiore beschrijft de hele geschiedenis van de stad. Wil je schrijven over de christelijke geschiedenis van de stad? Of juist over de Romeinse periode in Jeruzalem? Het is allemaal te vinden in het boek.

Vanaf de stichting van de stad zijn er zeer veel machtswisselingen geweest en hierdoor veel verschillende dominante culturen en religies. De stad kent hierdoor (helaas) een zeer uitgebreide geschiedenis op het gebied van conflicten. Naast een aantal hoogtepunten beschrijft Montefiore vooral het vele bloedvergieten, deportaties en vernietigingen. Als beginpunt neemt Montefiore de vernietiging van de heilige joodse tweede tempel in 70 n. Chr.. Vervolgens bespreekt hij in het 700 pagina dikke boek de vele machtswisselingen en bijhorende schermutselingen. Het laatste onderwerp dat hij bespreekt is een redelijk recent fenomeen, het (israëlisch) nationalisme. Montefiore analyseert de verwikkelingen rond de stichting van de staat Israël in 1948 en het huidige conflict tussen de Israëli en de Palestijnen. Dus wanneer je wilt schrijven over het huidige conflict tussen Israël en Palestina kan je het boek gebruiken om de geschiedenis van het conflict te beschrijven. Dit kan je bijvoorbeeld in verband brengen met de huidige situatie door informatie te verzamelen die in de media verschijnt.

Het boek is waarschijnlijk te uitgebreid om helemaal te bespreken in je werkstuk. Maar het biedt veel informatie over specifieke onderwerpen. Helemaal wanneer je geinteresseerd bent in de vele conflicten en machtswisselingen in Jeruzalem is dit boek een goede bron.

Plekken en symbolen door de tijd heen

Het kruis, de plek van de kruisiging van Jezus, de berg Sion en de Heilige grafkerk. Het zijn allemaal symbolen en plekken uit Jeruzalem die van belang zijn in het huidige christendom.

Maar hoe is dat eigenlijk ontstaan? Vanaf wanneer zijn deze plekken en symbolen belangrijk geworden? Het is leuk om voor je profielwerkstuk te gaan kijken naar een bepaalde plek of symbool en de geschiedenis hiervan uit te pluizen. Wat heeft dit symbool voor de vroege christenen betekend en wat betekent het nu nog? Hoe veranderen de betekenis van deze plekken en symbolen door de tijd heen? Hieronder staan twee voorbeelden waarmee je aan de slag zou kunnen. De berg Sion in Jeruzalem en  het christelijke symbool van het kruis waar Jezus in Jeruzalem aan gekruisigd werd.

De berg Sion

van the Matrix tot koning David

  
Neo - Zion?
Tank - If the war was over tomorrow Zion would be the place where the Party would be.
Neo -  It's a City?
Tank - The Last human city, the only place we have left.
Neo -  Where is it?
Tank - Deep Underground.

In de Matrix films is Sion de enige menselijke stad die over is, de laatste plek waar menselijk leven mogelijk is en waar de mens beschermd is tegen de machines die de wereld overnemen. Het is niet de eerste keer dat Sion symbool staat voor veiligheid. Sion wordt al millennia lang gezien als een veilige plek, maar waar komt dit idee vandaan? Om dit te begrijpen moeten we heel ver terug, drieduizend jaar wel te verstaan.

Duizend jaar voor Christus heerste koning David over het koninkrijk Israel. Ten tijde van deze koning waren rondom het koningschap een aantal dingen erg belangrijk. Ten eerste was dit het garanderen van veiligheid, ten tweede het idee dat de koning verkozen was door God en ten derde geloofde men in een eeuwig verbond tussen God en de koning. Bij deze ideeën over de koning heeft de berg Sion een belangrijke plaats, in deze berg zou God ‘wonen’. Zing voor de HEER die zetelt op de Sion, maak aan de volken zijn daden bekend (Psalm 9;12). Doordat deze berg in Jeruzalem lag, werd de stad de beschermd door God. Er is dus niet alleen sprake van een verbond tussen God en Koning, maar tussen stad, God en koning. Door deze uitverkoren positie van de stad, geloofde men dat de stad onoverwinnelijk was.

Ook bij de heersers na koning David blijft het idee bestaan dat de berg Sion veiligheid biedt en dat Jeruzalem onoverwinnelijk was. Dit idee van onoverwinnelijkheid was mooi, maar in werkelijkheid werden er wel invallen gedaan in de stad. Hoe kan het idee van veiligheid overeind blijven bestaan als er veel doden vallen bij deze invasies? Voor je profielwerkstuk kan je kijken naar de berg Sion in Jeruzalem en de verschillende ideeën en verhalen die er door de tijd heen over deze berg zijn geschreven en verteld met elkaar vergelijken. Hiervoor kan je voor de vroege periode naar de Bijbelverhalen kijken en voor de latere periode naar de Matrix films. Is het idee van onoverwinnelijkheid van deze berg nog steeds aanwezig? Wat is er veranderd aan de ideeën over Sion in deze 3000 jaar en waarin zie je nog gelijkenissen? Ga onderzoeken hoe de siontheologie zich heeft ontwikkeld. Vind je het interessant om te kijken naar religie en nieuwe media, klik dan!

Jeruzalem en het kruis

Het huidige Jeruzalem is een belangrijke plek voor het christendom, vele pelgrims willen een bezoek brengen aan de plek waar Jezus is gekruisigd. Maar Jeruzalem was de eerste drie eeuwen van onze jaartelling helemaal geen belangrijke stad. Hoe kan het dat de stad later wel belangrijk werd en welke rol hadden de bisschoppen en de keizers daarin? Deze veranderingen kan je bijvoorbeeld bekijken door de geschiedenis van het kruis als christelijk symbool te bestuderen.

Het kruis is vandaag de dag een bekend christelijk symbool. Je ziet het in schilderingen, kettinkjes, beelden en zelfs in gebaren (een kruisje slaan voor de voetbalwedstrijd bijvoorbeeld). Je kunt dus wel stellen dat het kruis een ingebed symbool is in het hedendaagse christendom. Maar in de eerste eeuwen na Christus was het kruis helemaal geen symbool voor het christendom. Het kruis had zelfs een negatieve connotatie, het werd gezien als een teken van vernedering, een executiewerktuig waaraan je misdadigers te kijk hing. In deze tijd waren er andere symbolen voor het christendom, bijvoorbeeld een duif of een palmtak. De duif symboliseerde vrede, uit het verhaal van Noach en de palmtakken die herinneren aan de intocht van Jezus in Jeruzalem waar hij met het wuiven van palmtakken werd begroet.  Ook de vis die je nu nog achter op sommige auto’s ziet is een voorbeeld van een christelijk symbool voor de christenen in het Romeinse Rijk. Klik voor meer informatie over christenen in het Romeinse Rijk. 

De palmtakken, de vis en de duif zijn nog wel terug te vinden in de christelijke kunst, maar hebben een minder belangrijke plek gekregen dan het kruis. Het symbool veranderde van een teken van vernedering in een teken van overwinning, de overwinning van Jezus op de dood. Dit kruis werd in de late vierde eeuw na christus bezocht door vele pelgrims en werd een belangrijk symbool. Je kunt voor je profielwerkstuk verslagen van deze pelgrims lezen, bijvoorbeeld van de anonieme pelgrim, die de Bordeaux pelgrim genoemd word. Of van de vrouwelijke pelgrim Egeria. Egeria schrijft dat het kruis streng bewaakt wordt omdat er een pelgrim is geweest die een hap nam van het kruis zodat hij een stukje mee naar huis kon nemen. Door het lezen van deze pelgrimsverhalen kan je erachter komen hoe belangrijk het kruis werd. Wil je meer weten over deze pelgrimsverhalen, stuur je vraag naar alfasteunpunt@rug.nl

Waarom werd het kruis opeens zo belangrijk? Hoe kan een symbool dat eerst werd gezien als vernederend veranderen in een symbool van overwinning? Welke rol spelen de keizers (bijvoorbeeld keizer Constantijn) en bisschoppen hierin? In je profielwerkstuk kan je kijken hoe het symbool van het kruis door de tijd heen is veranderd en onderzoeken wat het symbool nu nog betekent voor christenen. Wat betekent het bijvoorbeeld om een kettinkje met een kruis te dragen? Je zou voor geschiedenis of Latijn onderzoek kunnen doen naar de opkomst van het kruis als symbool onder keizer Constantijn, of voor CKV kunnen kijken hoe het symbool is veranderd in de kunstgeschiedenis. Je kunt bijvoorbeeld op zoek naar kerken uit verschillende perioden en de kunst en de plaats van het kruis in de kunst, met elkaar vergelijken

Vind je de geschiedenis van Jeruzalem, de symbolen of de religieuze conflicten een interessant onderwerp? Misschien is de studie godsdienstwetenschap of godgeleerdheid dan iets voor jou! Kijk eens op de website of bezoek een van de opendagen van deze faculteit.

Voor vragen over dit onderwerp, of andere vragen over je profielwerkstuk kan je mailen naar alfasteunpunt@rug.nl