Skip to ContentSkip to Navigation
TalencentrumOnderdeel van Rijksuniversiteit Groningen

Talencentrum

Express yourself <> understand the world
TalencentrumCommunicatietrainingAcademische vaardighedenHandboekSchriftelijk: studenten

Academisch schrijven

Wat is academisch schrijven? Helaas, er bestaat geen eenduidige en allesomvattende definitie. De belangrijkste reden hiervoor is dat de verschillende wetenschappelijke disciplines en de verschillende genres die in de wetenschappelijke wereld worden gebruikt, elk hun eigen eisen stellen aan een tekst. Wel kun je stellen dat argumentatie, inhoudelijk niveau en vermelding van bronnen zeer belangrijke aspecten van een academische tekst zijn.

Plagiaat is altijd uit den boze. Citeren en parafrasen komt veel voor in wetenschappelijke teksten; voorwaarde is dat het zorgvuldig gebeurt en als je de regels kent, is dat niet moeilijk. Lastiger is het vinden van de juiste stijl en toon.

Naast deze teksteigenschappen is het proces van academisch schrijven een verhaal apart. Een tekst komt tot stand in wisselwerking tussen denken en schrijven. Bij een academische tekst is de inhoudelijke materie bij uitstek complex. Dat werkt door in het proces van ordenen, afbakenen en formuleren. Een academisch schrijver besteedt hieraan veel tijd en aandacht.  

Disciplines

In de natuurwetenschappen zijn de eisen die aan wetenschappelijke teksten worden gesteld, het meest strikt en universeel. Verslagen van experimenten hebben een vaste opbouw, waarvan ‘introductie’, ‘methode’, ‘resultaten’ en ‘discussie/conclusie’ (IMRD) steevast onderdeel uitmaken.

In de sociale en geesteswetenschappen heeft een schrijver doorgaans meer vrijheid om zelf de structuur van zijn tekst te bepalen. In die wetenschappen is er, vergeleken met de natuurwetenschappen, minder sprake van alom bekende en gedeelde theorieën, wat rechtvaardigt dat een schrijver aan theorie en wetenschappelijke inbedding wat meer aandacht besteedt. Bijvoorbeeld in een review-hoofdstuk of paragraaf. Oriënteer je dus altijd op de conventies die op jouw vakgebied gelden. Kom je er niet uit, vraag dan je docent om een toelichting of zoek voorbeelden.

Genres

Elk genre stelt zijn eigen eisen. Bij genres kun je denken aan artikelen, essays, referaten, werkstukken, onderzoeksverslagen en scripties. Het ene genre is uitgebreider dan het andere genre, het ene is meer beschrijvend en het andere meer opiniërend, en elk genre heeft zijn eigen doel, doelgroep en structuur. Elders op deze site vind je nadere informatie over specifieke genres als het essay en het onderzoeksverslag, over tekstdoelen, doelgroepen en over structuur. Je doet er goed aan, voor je informatie gaat zoeken en voor je gaat schrijven, uit te zoeken wat de bedoeling van je docent is en je te realiseren voor wie je schrijft.

Vraagstelling

Een goede academische tekst is gericht op de beantwoording van een wetenschappelijke vraag. Het formuleren en presenteren van een heldere en zinvolle vraag is, bij wijze van spreken, het halve werk. Originaliteit kan veel goeds doen, bijvoorbeeld door een onverwachte vraag te stellen of door een nieuwe kijk op oude zaken te bieden. De beantwoording van de vraag loopt vervolgens als een rode draad door de hele tekst.

Het streven is natuurlijk te komen tot eenduidige beantwoording van de onderzoeksvraag. Soms lukt dat niet helemaal, maar zijn daar goede redenen voor die weer aanleiding tot vervolgonderzoek kunnen zijn. Realiseer je dus dat ook een op het eerste gezicht teleurstellende uitkomst het vermelden waard is.

Argumentatie

Academische teksten zijn complex. Dat zit hem in de eerste plaats in de wetenschappelijke materie; die is nu eenmaal van hoog niveau. De kunst is om deze materie op een heldere manier te presenteren: de lezer moet al je gedachtestappen kunnen volgen. Elke bewering die je doet, elke conclusie die je trekt, moet aansluiten op het voorgaande en moet je beargumenteren. Dat maakt ook de tekst zelf complex. Een goede argumentatiestructuur is onmisbaar om als schrijver en als lezer door de bomen het bos te blijven zien. Enkele veel gebruikte argumentatiestructuren kun je op deze site vinden.

Vaak zijn in academische teksten tabellen, grafieken en andere figuren opgenomen. Ze lenen zich goed om onderzoeksresultaten in te presenteren, maar de informatie in deze tabellen en figuren maakt ook deel uit van de argumentatie in de tekst. In een goede academische tekst wordt de interpretatie van tabellen en figuren niet overgelaten aan de lezer. De informatie in tabellen en figuren is ingebed in de tekst.

Jargon

Academische teksten zijn vaak moeilijk door het jargon dat erin gebruikt wordt. Elk vakgebied heeft zijn eigen terminologie. Realiseer je tijdens het schrijven altijd voor wie je schrijft en wat de voorkennis van je lezers is. Voor veel academische teksten geldt dat de lezers ervan veel voorkennis hebben en het jargon kennen. Maar dit is niet altijd zo. Over het algemeen geldt dat je bij het schrijven van een opiniërend artikel of essay voor een algemener wetenschappelijk tijdschrift, minder mag verwachten van je lezer dan wanneer je een artikel voor een gespecialiseerd tijdschrift of een scriptie schrijft.

Trap nooit in de valkuil dat je ‘gewichtig’ zou moeten schrijven om je tekst wetenschappelijk te maken. Het gaat om de inhoud, jouw standpunten en jouw bevindingen; door je informatie helder en overtuigend te presenteren valt er bij de lezer een wereld te winnen.

Vermelding van bronnen

Kenmerkend voor wetenschappelijke teksten is dat er veel bronverwijzingen in staan, in ieder geval in de vorm van een bibliografie, maar ook vaak in de vorm van noten. Die verwijzingen maken deel uit van je inhoudelijke onderbouwing. Ze maken je verhaal ‘harder’. Door te verwijzen maak je het voor je lezers mogelijk om gegevens en meningen die je aanvoert, te staven.  

Daarnaast laat je als wetenschapper met de bronverwijzingen in je tekst zien dat je deelneemt aan het discours op jouw vakgebied. Deel uitmaken van een ‘discours community’ betekent dat je aansluit op uitspraken en bevindingen van anderen en dat je anderen uitnodigt om voort te bouwen op jouw uitspraken en bevindingen. Door expliciet te verwijzen laat je zien waarop je voortbouwt. Anderen kunnen die literatuur raadplegen als ze de handschoen oppakken.

De bekendste verwijssystemen zijn ‘Chicago’, ‘MLA’ en ‘APA’; welke je kiest is mede afhankelijk van je discipline. Ze staan beschreven onder Bronnen en literatuur.

Plagiaat, citeren en parafraseren

Plagiaat is in de academische wereld ten strengste verboden. Daarover kunnen we kort zijn. Maar dat betekent niet dat elk woord en elke gedachte in je tekst ontsproten moet zijn aan je eigen brein. Je maakt deel uit van een wetenschappelijke ‘discours community’ en dan is het niet meer dan logisch dat je af en toe anderen citeert en parafraseert. Als je dat expliciet en correct doet en je je voorgangers de credits voor hun werk geeft, is daar niets mis mee. Het getuigt er juist van dat je op de hoogte bent van standpunten, bevindingen en ontwikkelingen op je vakgebied. Hoe je juist parafraseert en citeert, vind je elders op deze site.

Stijl

Een moeilijk aspect van het academisch schrijven is het vinden van de juiste toon en stijl. Enerzijds mag je tekst niet te vlot en te populair zijn, maar anderzijds moet de lezer er wel doorheen kunnen komen. Ook hier geldt dat doelgroep en genre zeer bepalend zijn. Oriënteer je hierop.

Een misvatting is dat in een wetenschappelijke tekst geen ‘ik’ mag voorkomen. In sommige disciplines en genres is dit inderdaad ongebruikelijk en ongewenst. In andere disciplines en genres mag het wel. Een essay is bij uitstek een tekst waarin je persoonlijk stelling neemt. Dan misstaat ‘ik’ niet.

Geen ‘ik’ wekt de suggestie van objectiviteit. Realiseer je dat een tekst nooit objectief is! Realiseer je ook dat wetenschappers mensen van vlees en bloed zijn. Als je verwijst naar andere publicaties, schroom dan niet de naam van de schrijver te noemen (in plaats van alleen de titel van het werk). Ook zo laat je zien dat je deelneemt aan de ‘discours community’.

Vind je stijl en toon een moeilijk aspect van het academisch schrijven, overweeg dan een afspraak met een schrijfcoach van het Schrijfcentrum. Je bent niet de enige die hier tegenaan loopt en je zult ook niet de laatste zijn.

Het schrijfproces

Het schrijfproces is ingewikkeld. Dat geldt zeker voor academische teksten. Schrijven omvat namelijk niet alleen het formuleren en het op papier of beeldscherm zetten van woorden. Het omvat bijvoorbeeld ook:

  • bepalen van je doelgroep
  • het creatieve en recursieve proces van het vaststellen van een doelstelling
  • brainstormen over je onderwerp
  • inventariseren en (her)ordenen van informatie
  • afbakenen
  • schrijven in concept
  • bespreken van je ideeën en concepten met anderen
  • schrappen van tekst
  • invoegen van nieuwe tekstgedeelten
  • schrijven van een volgend concept
  • proeflezen
  • en uiteindelijk het redigeren.

Schrijven, denken en inhoud zitten dus dicht tegen elkaar aan; geen wonder dat het schrijven op academisch niveau geen sinecure is!

Meer informatie over ordeningstechnieken, schrijfstrategieën en het kiezen van een invalshoek of probleemstelling vind je elders op deze website. Je vindt er veel eenvoudige, verfrissende suggesties die de moeite waard zijn om een keer te proberen en in je achterhoofd te houden.


Bronnen

Bovenstaande tekst is samengesteld op basis van de studentbijdragen van Avivah Becker, Tineke Jansen, Jordy Keupink, Steijn van Schie en Charlotte Vlek aan de RUG-cursus ‘Schrijfadvisering I’ in het studiejaar 2007-2008.

Laatst gewijzigd:18 september 2017 09:29