Het is spekglad in Groningen. Gisterenavond ging ik bijna onderuit op weg van het Arctisch Centrum naar huis. Het werd meteen door een passerende journalist van RTVNoord verwerkt in een straatinterview. Gelukkig heb ik dit goed overleefd.

Van vrienden die op Spitsbergen wonen, hoor ik dat het daar helemaal niet zo koud is. Ze hebben al de hele winter regelmatig regen. Veel sneeuw is weer gesmolten, maar ze klagen over gevaarlijke plekken waar je ineens door de sneeuwlaag heen zakt. Ik ken dat probleem uit juni vorig jaar. Toen de dooi inzette was het onmogelijk over de toendra te lopen zonder nat te worden. De grond leek vlak door een laagje sneeuw, maar in werkelijkheid was op sommige plekken dat laagje meer dan 1 meter dik doordat het opgestoven was in een laagte. Tijdens de dooi werd die sneeuwlaag van onderaf afgebroken door het smeltwater dat over de bevroren bodem zijn weg naar beneden zocht.

Op dit moment komt daar voor de mensen op Spitsbergen een probleem bij. Je kunt niet zien waar je loopt. Het is behoorlijk donker op Spitsbergen. Ik krijg een beetje mee van de sfeer door te kijken naar verschillende webcams. Op de webcam die naar het noordoosten kijkt vanaf de berg, is de boel net een beetje verlicht door de maan, die in het noorden staat. Op de webcam bij het vliegveld gloort het een beetje in het zuiden.

Wat betekent de kwakkelwinter voor de pooldieren? Het rendier en de poolvos zijn goed geïsoleerd in de koude, maar hebben last van de nattigheid. Bovendien wordt hun voedsel onbereikbaar. Door een sneeuwlaag zouden ze het voedsel kunnen uitgraven, maar nu veranderd alles in een ijsklomp zodra de temperatuur weer onder nul zakt. In het verleden zijn juist de kwakkelwinters vaak oorzaak van een massale sterfte door hongersnood.

Soorten als de lemming zijn niet goed aangepast tegen de koude. Ze hebben een dikke sneeuwlaag nodig als isolatie en omdat die sneeuwlaag niet ieder jaar vooraf gaat aan de koude vorst, komen er geen lemmingen voor op Spitsbergen. Over het verschil tussen de poolvos en de lemming heb ik net een tentamenvraag gemaakt.

De ijsbeer kan misschien wel het best tegen deze weersomstandigheden. Zijn vacht is speciaal aangepast aan nattigheid en ook met ijs en sneeuw kan deze soort goed overweg. Maar ook voor de ijsbeer is de winter een periode waarin hij inteert op zijn reserves. De vrouwlijke beren hebben inmiddels in een sneeuwhol hun jongen gekregen. Die komen klein en hulpeloos vroeg in de winter ter wereld. Doordat het jong geboren is, kan het gevoed worden vanuit de vetreserves van de moederbeer.

De afbraakproducten van het lichaamsvet bereiken het jonge beertje via de moedermelk. Was het beertje nog een foetus, dan zou glucose de belangrijkste energiebron zijn, maar daarvoor zou de moederbeer moeten blijven eten. En het vinden van prooi is onzeker in de winterperiode. Over deze aanpassing ging mijn tweede tentamenvraag.

De tentamens zijn inmiddels gemaakt en er is een grote stapel verslagen geproduceerd. Alles moet nu becijferd. Ik probeer me te concentreren…

Reageren?

Kennisdebat nodigt lezers van harte uit om te reageren op de bijdragen van de Bloggende Wetenschappers.  Reageer hier op deze blog van dr. Maarten Loonen.