Skip to ContentSkip to Navigation
OnderwijsStudievoorlichtingMeer keuzeactiviteitenScholierenacademie
Header image Blog: Dit is wetenschap

Waarom een Auschwitz-ontsnapping niet in de geschiedenis paste

Datum:31 oktober 2017
Auteur:Hilde Lavell
Auschwitz
Auschwitz

Hoe passen levensverhalen in historisch onderzoek? Tijdens mijn studie geschiedenis liep ik tegen deze vraag aan. Ik deed onderzoek naar het levensverhaal van Rudolf Vrba. In 1944 ontsnapte hij samen met Alfréd Wetzler uit concentratiekamp Auschwitz. Tijdens mijn onderzoek viel het me op dat er weinig aandacht was voor het verhaal van deze mannen. Ik kon nauwelijks informatie vinden en er waren weinig wetenschappers die er aandacht aan hadden besteed. Dit is interessant, want het rapport dat Vrba en Wetzler uitbrachten na hun ontsnapping, De Auschwitz Protocollen (1944), was het eerste ooggetuigenverslag van wat er zich binnen het prikkeldraad van Auschwitz afspeelde. Hiervoor wist niemand precies hoe het er daar aan toe ging, omdat er maar zo weinig mensen ontsnapten uit Auschwitz (in totaal maar 5 mensen). De vraag is dan ook, waarom is dit verhaal zo onderbelicht gebleven?

Door middel van het bestuderen van de drie publicaties van Vrba (de Auschwitz Protocollen, I cannot forgive en I escaped from Auschwitz) probeerde ik hierop een antwoord te vinden. Al deze documenten zijn ‘egodocumenten’ of levensverhalen. ‘Ego’ betekent ‘ik’ in het Latijn. Egodocumenten zijn dan ook documenten over het leven van de auteur zelf, bijvoorbeeld dagboeken, memoires (over een bepaalde periode uit iemands leven) of autobiografieën.

Uit mijn onderzoek bleek dat het verhaal van iemand die uit Auschwitz ontsnapte, lange tijd geen plek had in de verhaalcultuur die ontstond in West-Europa na de Tweede Wereldoorlog. Direct na de oorlog lag de nadruk op het verzet: men wilde enkel de heldhaftige daden herinneren. In deze periode kwamen dan ook veel boeken uit van mensen die in het verzet hadden gezeten. In de jaren zestig en zeventig kwam er meer plek voor het slachtoffer en  werden er boeken uitgebracht van concentratiekampoverlevenden. Omdat Vrba zich niet identificeerde met de slachtoffers (hij was immers uit het kamp ontsnapt) maar ook niet met het verzet (hij had wel in een concentratiekamp gezeten) was er lange tijd geen ‘plek’ voor zijn verhaal. Dit verklaart ook waarom er geen aandacht werd gegeven aan zijn memoires: dit boek paste niet in de verhaalcultuur.

Het gebruik van levensverhalen zoals dagboeken, memoires of autobiografieën is niet altijd even gemakkelijk. Je moet er in je onderzoek rekening mee houden dat de auteur een bepaalde agenda kan hebben. Rudolf Vrba schreef zijn ervaringen op, maar hoe weten wij dat die ervaringen kloppen? Toch kan het waardevol zijn voor historisch onderzoek om deze bronnen te gebruiken. Zeldzame verhalen zoals die van ‘de man die uit Auschwitz ontsnapte’ kunnen op deze manier historisch onderzocht worden aan de hand van egodocumenten en kunnen ons meer kennis geven over de ervaringen van mensen in het verleden.

´╗┐Hilde Lavell is Research Masterstudent Modern History & International Relations

Reacties

Reacties laden...