Onderzoekscentrum Convergentie en divergentie in een gedeelde rechtsorde

Grote hedendaagse problemen binnen de samenleving hebben een internationale dimensie, of het nu gaat criminaliteit, milieuvervuiling, werkoosheid en arbeidsparticipatie, immigratie etc. De internationalisering en globalisering van de maatschappij maakt dat staatsgrenzen minder belangrijk worden. De betekenis van grenzen voor het recht is eveneens afnemend. Enkel in internationaal verband kunnen adequate rechtsregels worden gemaakt om deze problemen aan te pakken. Statelijke grenzen in de internationale samenwerking om wereldwijde problemen het hoofd te bieden worden doorbroken.

Nationaal, Europees en internationaal zijn dan ook steeds vaker met elkaar verweven, c.q. onlosmakelijk met elkaar verbonden, zodat bestudering van de juridische werkelijkheid langs gescheiden lijnen van internationaal, Europees en nationaal recht steeds minder zinvol wordt. Rechtsnormen die de grenzen van de nationale staten te boven gaan, moeten altijd in hun context worden gezien. Het is dan ook niet verwonderlijk dat de invloed van het internationale en Europese recht op het nationale recht steeds verder toeneemt en in toenemende mate de grondslagen van het nationale recht beïnvloedt.

Aan de andere kant moet worden opgemerkt dat er niet alleen beïvloeding vanuit het internationale en Europese recht op het nationale recht plaatsvindt. De juridische werkelijkheid is complexer. Er is niet alleen invloed van het internationale/Europese recht op het nationale recht (top-down), maar evenzeer is het nationale recht van invloed op het internationale recht (bottom-up). Het is van belang te realiseren dat als gevolg van de veranderende wisselwerking tussen nationaal en internationaal recht, ook de grondslagen van het internationale en Europese recht beïnvloed worden. De traditionele interstatelijke grondslagen van het internationale recht zullen in toenemende mate moeten worden aangevuld met grondslagen die terug te voeren zijn op waarden en beginselen die ten grondslag liggen aan de zich vormende internationale rechtsgemeenschap.

Ook Europees en internationaal recht beïnvloeden elkaar wederzijds (denk hierbij o.a. aan de verhouding tussen de EU en de WTO), terwijl ook tussen de verschillende nationale rechtsstelsels, mede dankzij een in belangrijkheid toenemende internationaal georienteerde rechtspraktijk, de schotten van nationale soevereniteit steeds vaker erosie bevatten.

Samenvattend, de in een gegeven rechtsorde voorkomende rechtsnormen zijn veelal niet langer exclusief internationaalrechtelijk of Europeesrechtelijk of nationaalrechtelijk van karakter. Integendeel, ze zijn veelal de resultante van meerdere internationale, Europese en nationale rechtsorden. Scheltema spreekt in dit verband van “een grensoverschrijdend geheel aan rechtsregels” en van een verandering van een gesloten, nationaal bepaald rechtsstelsel in een open stelsel als onderdeel van een internationale (of wellicht juister: transnationale) rechtsorde.

Het onderzoeksthema Convergentie en divergentie in een gedeelde rechtsorde stelt zich ten doel deze wisselwerking voorwerp van juridisch onderzoek te maken.

De volledige tekst van de onderzoekslijn [PDF]

 

Programmaleiding

Prof.mr.dr. J.H. Jans (voorzitter)

Prof.dr. L.W. Gormley

Prof.mr.dr. M.H. Wissink

Prof.mr.dr. B.F. Keulen

Leden van het onderzoekscentrum