In de nieuwe Nota Ruimte van het ministerie van VROM ontbreekt het aan visie en regie. Daarom moeten gemeenten en provincies in Noord Nederland de handen ineen slaan en zélf ruimtelijk beleid ontwikkelen. Uitgangspunt hierbij is recreatie, want daar is het noorden sterk in. "Maak van het noorden één groot Center Parcs", zegt Gert de Roo, hoogleraar ruimtelijke wetenschappen aan de RUG.
In maart presenteert het ministerie van Volkshuisvesting Ruimtelijke Ordening en Milieu de nieuwe Nota Ruimte. Daarin staat dat gemeenten en provincies meer zeggenschap krijgen bij het maken van ruimtelijk beleid. "De strikte scheiding tussen stad en platteland waaraan de landelijke overheid jarenlang dogmatisch vasthield, komt nu eindelijk ter discussie", aldus De Roo. "Het wordt een maatschappelijke discussie, waarin de rekkelijken van de dogmatici zullen winnen, simpelweg vanwege het tekort aan woningen."
In de komende tien jaar moeten in Nederland één miljoen nieuwbouwwoningen verrijzen om aan de stijgende vraag te kunnen voldoen. Steeds meer éénpersoons huishoudens vragen om steeds meer woonoppervlak. "Die ruimte is niet in de stad te vinden, dus moet je wel uitwijken naar het platteland." De eerste tekenen van dit nieuwe denken worden langzamerhand zichtbaar. Het Groene Hart in de Randstad is bijvoorbeeld niet langer heilig, wegen en woonwijken krijgen de ruimte.
Beslissingsbevoegdheid voor lokale overheden is een goede zaak, meent De Roo. Maar reden tot euforie is er niet. Jarenlang heeft VROM het beleid in eigen hand gehouden. En nu ze het eindelijk vrijgeeft, doet ze dat zonder duidelijke randvoorwaarden waarbinnen gemeenten hun gang kunnen gaan. "Voor een cultuuromslag van dit formaat is een zekere mate van regie noodzakelijk. Je wilt niet dat dorpen straks willekeurig nieuwe woonwijken neerzetten, de zogenaamde ‘witte schimmel’, of de eindeloze straten met rijtjeshuizen van de jaren zestig."
Als de rijksoverheid geen visie heeft, dan moet Noord Nederland die zelf ontwikkelen. Een begin is al gemaakt met de wijk Meerstad bij Groningen en de Blauwe Stad even verderop, plannen die beide niet in het oude VROM-beleid zouden passen en dus getuigen van eigen inzicht. "Toch wordt er nog te weinig gepraat over hoe gemeenten en de provincies Noord Nederland vorm kunnen geven. De voorzet is er, nu moet die bal er nog in gekopt worden."
De Roo denkt aan een hoogwaardiger functie van landbouwgrond, als onderdeel van watertoerisme bijvoorbeeld met veel vaste én recreatiewoningen. Noord Nederland als interessant alternatief voor het westen. "Je moet als lokale overheden revolutionair durven denken." Eén groot recreatiegebied bijvoorbeeld, een soort nationaal park. Huizen zijn geen eigendom van individuen, maar van een beheerder die ze verhuurt voor periodes. Flexibel wonen dus, een groeimarkt, denkt de hoogleraar. Of woonboten van tien bij tien meter, drie verdiepingen hoog en eenvoudig verplaatsbaar. Want mensen willen steeds meer bewegen. Van belang is dat lokale overheden samen een plan maken en zo voorkomen dat beslissingen in de waan van de dag genomen worden. Dat gebeurt nu al op verschillende plaatsen, bijvoorbeeld met de regiovisies Groningen-Assen, of Noordoost Friesland. Maar het kan beter. De Roo: "Het noorden moet VROM durven loslaten en een eigen inhoudelijke visie ontwikkelen. De mogelijkheden zijn grenzeloos."
