19-Computers begrijpen het Nederlands steeds beter

Uitzending: 

Zaterdag 14 mei 2005 op TV Noord om 18.55 en vanaf 20.40 uur ieder uur tot en met 6.15 uur. 

Zondag 15 mei 2005 op TV Drenthe om 18.40 uur, met ieder uur een herhaling tot en met 6.50 uur.

Bekijk de uitzending (wmv formaat) 

Taal is ingewikkeld. Toch hoeven we nauwelijks na te denken om Nederlands te spreken. De logische regels maar ook alle niet-logische uitzonderingen hebben we ons vanaf onze vroegste jeugd eigen gemaakt.
Pas op de lagere school leerden we dat een zin uiteen valt in een persoonsvorm, een gezegde, een onderwerp, lijdend voorwerp, enzovoort; maar voor het begrijpen van Nederlands is die kennis niet echt nodig.
Bij computers is dat anders. Een computer kan immers alleen logisch denken. Een eenvoudige zin is door een computer nog te snappen, maar hoe langer een zin is, des te moeilijker een computer de zin kan ontleden. Juist omdat de computer de niet-logische zaken van taal niet begrijpt.

De Groningse taalkundige dr. Gertjan van Noord geeft al jaren leiding aan onderzoek op het gebied van taaltechnologie en alfa-informatica. Hij stond onder meer aan de basis van ALPINO, een computersysteem dat steeds moeilijker Nederlandse zinnen foutloos kan ontleden.

Aan de hand van alledaagse voorbeelden laat Van Noord in Adams Appel zien tegen welke problemen hij bij zijn onderzoek oploopt en hoe zijn bevindingen gaan bijdragen aan betere communicatie tussen mens en computer.

Programmamaker

Willem Peter Meeuwissen 

Eindredactie en productie 

Paul Lamens, CasTel Media

Hoofdredactie

Fenneke Colstee

Gast

Dr. Gertjan van Noord, vakgroep alfa-informatica, Faculteit der Letteren, RUG

Fenneke Colstee

Dr. Gertjan van Noord is universitair hoofddocent bij de opleiding informatiekunde aan de RUG. Hij is bovendien een van de grondleggers van ALPINO , een automatische ontleder van het Nederlands. De werking van ALPINO wordt hier [PDF] (pdf) op een Nederlandstalige poster uitgelegd. ALPINO is onderdeel van ALP, Algorithms for Linguistic Processing . Dat onderzoeksproject op het gebied van alfa-informatica is een PIONIER research project van het NWO .

ALPINO is maar een van de vele projecten op het gebied van alfa-informatica en taaltechnologie. HLTCentral geldt als ‘The Home of Human Language Technologies’ op het internet, met informatie over door de Europese Commissie gesteunde onderzoeksprojecten op het gebied van taaltechnologie.
The Linguistic Data Consortium is een groep van samenwerkende universiteiten, bedrijven en onderzoeksinstituten, die gezamenlijk werken aan taal- en spraakdatabases, lexicons en andere bronnen voor taaltechnologisch onderzoek.
COLIBRI is de Utrechtse webzine over taal, spraak, logica en informatie.

Alfa-informaticus Hugo Brandt Corstius nam in 2002 de eerste cd-rom met ALPINO in ontvangst. P.C. Hooft-prijswinnaar Brandt Corstius is tevens bekend als de columnist Piet Grijs. Als Battus schreef hij de Opperlandse Taal- en Letterkunde, een standaardwerk over de recreationele taalkunde van het Nederlands, ofwel het Nederlands met vakantie. De grondwet van Opperland luidt: Wat kan dat mag, en wat niet kan dat mag helemaal.

Voor wie verder in de materie van taaltechnologie wil duiken is er de CSLU Toolkit : Volgens kenners is dat een geweldig pakket waarmee je je eigen dialoogsysteem bijeen kunt klikken. Het systeem bevat onder andere verschillende spraakherkenners en spraaksynthesizers, pratende gezichten en agents, een semantische ontleder en een rapid application developer. Iedereen met een lagere schoolopleiding kan het gebruiken.